پژوهشگران در جستجوی ردپای «سه پادشاه گمشده»
پژوهش تازهای که بر پایه بازخوانی دقیق الواح میخی و کتیبههای باستانی انجام شده، نشان میدهد مورخان رسمی امپراتوری آشور احتمالاً نام سه پادشاه را بهطور عمدی از حافظه تاریخی حذف کردهاند؛ فرمانروایانی که تنها مدت کوتاهی بر تخت نشستند و پس از شکست، نامشان از اسناد رسمی پاک شد.
فرادید| تاریخ را معمولاً فاتحان مینویسند؛ جملهای که شاید هیچجا به اندازه امپراتوری آشور مصداق نداشته باشد. پژوهش تازهای که در نشریه Journal of Cuneiform Studies منتشر شده، نشان میدهد روایت رسمی از جانشینی پادشاهان آشور ممکن است کامل نباشد و دستکم سه فرمانروا، با وجود آنکه برای مدتی بر تخت سلطنت نشسته بودند، بعدها بهطور عمدی از تاریخ حذف شده باشند.
به گزارش فرادید؛ دو آشورشناس، الکساندر یوهانس ادموندز از دانشگاه مونستر و اکارت فرام از دانشگاه ییل، با بررسی دوباره الواح میخی، کتیبههای آسیبدیده و اسناد اداری آشور، به شواهدی رسیدهاند که از وجود سه پادشاه ناشناخته با نامهای آشور-اوبالیت، تیگلات-پیلسر و شلمانصر حکایت دارد. به باور آنها، هر سه کمتر از دو سال حکومت کردند و پس از شکست در رقابتهای سیاسی، جانشینانشان نام آنها را از «فهرست شاهان آشور» حذف کردند؛ فهرستی که بیش از یک قرن مهمترین مرجع مورخان برای بازسازی تاریخ این امپراتوری بوده است.
خورشیدگرفتگیای که شاید سرنوشت یک پادشاه را تغییر داد
یکی از جذابترین بخشهای این پژوهش به خورشیدگرفتگی کامل سال ۷۶۳ پیش از میلاد بازمیگردد؛ رویدادی که کاتبان آشوری آن را با دقت ثبت کردهاند. در باور مردم آن زمان، چنین پدیدهای صرفاً یک رویداد نجومی نبود، بلکه هشداری آسمانی برای سقوط یا مرگ پادشاه به شمار میرفت.
پژوهشگران معتقدند درست در همین دوره، یکی از شاهزادگان خاندان سلطنتی از آشفتگی سیاسی به وجود آمده استفاده کرد و علیه برادرزاده خود، آشور-دان سوم، دست به شورش زد. او پس از تصرف شهر مقدس آشور، نام سلطنتی تیگلات-پیلسر را برای خود برگزید، فرمانهای سلطنتی صادر کرد و با مهر رسمی پادشاهی حکومتش را آغاز کرد. اما این حکومت احتمالاً تنها حدود بیست ماه دوام آورد و پس از شکست، نام او بهطور کامل از تاریخ رسمی آشور حذف شد.
لوحی که راز یک پادشاه فراموششده را فاش کرد
مهمترین مدرک این فرضیه، لوح گلی آسیبدیدهای است که بیش از یک قرن پیش در نینوا کشف شد و اکنون در موزه بریتانیا نگهداری میشود. سالها تصور میشد این لوح به یکی از پادشاهان شناختهشده آشور تعلق دارد، اما بازخوانی بخشهای فرسوده آن نشان داد پژوهشگران گذشته احتمالاً نام پادشاه را اشتباه خوانده بودند.
بررسی جدید نشان میدهد این فرمان سلطنتی در واقع به همان تیگلات-پیلسر ناشناخته تعلق داشته است؛ فرمانروایی که تاکنون هیچ جایگاهی در تاریخ رسمی آشور نداشت، اما مهر سلطنتی، محل صدور فرمان و متن کتیبه همگی نشان میدهند او واقعاً بر تخت پادشاهی نشسته بود.
نامی که از روی سنگ پاک شد
دومین پادشاه ناشناخته از دل یک سنگنوشته باستانی در عراق امروزی سر برآورده است. روی این کتیبه، نام «شلمانصر» در دورهای بعد عمداً تراشیده و با نام «تیگلات-پیلسر» جایگزین شده بود.
به اعتقاد پژوهشگران، این تغییر تصادفی نبوده، بلکه بخشی از تلاش حکومت جدید برای پاک کردن ردپای فرمانروایی بوده که احتمالاً حدود یک سال و نیم بر آشور حکومت کرده و سپس در جریان تغییر قدرت کنار زده شده است.
تنها یادگار یک پادشاه، ظرفی نقرهای بود
سومین فرمانروای ناشناخته، آشور-اوبالیت، تنها به لطف کتیبهای روی یک ظرف نقرهای آیینی شناخته شده است. متن این کتیبه نشان میدهد او نه یک مقام عادی، بلکه پادشاهی بوده که پس از آشور-دان دوم برای مدتی کوتاه حکومت کرده است. با این حال، اندکی بعد آداد-نیراری دوم قدرت را در دست گرفت و به نظر میرسد همانند دو فرمانروای دیگر، نام او نیز از اسناد رسمی حذف شد.
این پژوهش یادآوری میکند که حتی سنگنوشتهها و الواحی که هزاران سال دوام آوردهاند نیز همیشه حقیقت را بیکموکاست بازگو نمیکنند. گاهی تاریخ نه با نابودی اسناد، بلکه با حذف چند نام از میان آنها بازنویسی میشود؛ نامهایی که اکنون، پس از حدود سه هزار سال، دوباره از دل گل و سنگ سر برآوردهاند.
