کشف سیاره‌ای شبیه زمین با جوی تایید شده

پژوهشگران اعلام کردند سیاره فراخورشیدی LHS 1140b که در فاصله حدود ۴۹ سال نوری از زمین قرار دارد، دارای جو است و شرایط آن می‌تواند امکان وجود آب مایع روی سطح این سیاره را فراهم کند؛ یکی از مهم‌ترین پیش‌نیازهای شکل‌گیری حیات.

پیش از این، وجود جو تنها در سیاره‌های غول‌پیکر گازی یا سیاره‌های موسوم به «زیرنپتونی» تایید شده بود و هرچند نشانه‌هایی از جو در برخی سیاره‌های سنگی نیز دیده شده بود، اما آن سیاره‌ها خارج از منطقه قابل سکونت ستاره خود قرار داشتند.

«کالین چروبیم»، نویسنده اصلی این پژوهش که پیش‌تر در دانشگاه هاروارد فعالیت می‌کرد، گفت: «این نخستین بار است که وجود جو در یک سیاره سنگی واقع در منطقه قابل سکونت خارج از منظومه شمسی به‌صورت رصدی تایید می‌شود.»

او این کشف را همچنین نخستین شناسایی مستقیم یک گاز جوی در هر سیاره سنگی فراخورشیدی، چه در منطقه قابل سکونت و چه خارج از آن، توصیف کرد.

سیاره‌ای امیدبخش برای جست‌وجوی حیات

به گفته پژوهشگران، LHS 1140b جرمی حدود ۵.۶ برابر زمین دارد و شعاع آن نیز حدود ۷۰ درصد بزرگ‌تر از زمین است. اگرچه ترکیب کلی و دمای آن تا حدی شبیه زمین است، اما تفاوت‌های مهمی نیز دارد؛ از جمله اینکه همیشه یک سمت آن رو به ستاره‌اش قرار دارد (قفل کشندی)، احتمالاً آب بسیار بیشتری نسبت به زمین دارد و جو آن نیز با جو زمین متفاوت است.

این سیاره که نخستین بار در سال ۲۰۱۷ کشف شد، به دور یک ستاره کوتوله قرمز در صورت فلکی نهنگ (Cetus) می‌چرخد. این ستاره کوچک‌تر و کم‌نورتر از خورشید است، اما بخش بیشتری از انرژی خود را به صورت تابش یونیزه‌کننده منتشر می‌کند.

با این حال، به گفته پژوهشگران، این ستاره فعالیت آرامی دارد و فوران‌های شدیدی از خود نشان نمی‌دهد؛ موضوعی که احتمال حفظ جو سیاره را افزایش می‌دهد.

چروبیم می‌گوید اکنون می‌دانیم این سیاره سه عنصر کلیدی برای قابل سکونت بودن را در اختیار دارد: سطحی سنگی، دمای مناسب برای وجود آب مایع و جوی که هم از فرار آب جلوگیری می‌کند و هم سطح سیاره را در برابر پرتوهای زیان‌آور محافظت می‌کند.

چگونه جو این سیاره کشف شد؟

تیم تحقیقاتی با استفاده از طیف‌سنج فروسرخ نصب‌شده روی تلسکوپ Magellan Clay در رصدخانه لاس کامپاناس شیلی، هنگام عبور سیاره از مقابل ستاره میزبان، آن را بررسی کردند.

داده‌های سال ۲۰۲۴ نشان داد که گاز هلیوم از لایه‌های بالایی جو سیاره در حال فرار به فضا است؛ موضوعی که وجود جو را تایید می‌کند. پژوهشگران می‌گویند تمامی احتمال‌های دیگر، از جمله آلودگی ناشی از جو زمین، بررسی و رد شده است.

هرچند در رصدهای سال ۲۰۲۵ اثری از هلیوم مشاهده نشد، اما بررسی‌های مجدد نشان داد یافته اولیه معتبر بوده و تغییرات مشاهده‌شده احتمالا ناشی از واکنش جو سیاره به تابش ستاره میزبان است.

آیا این کشف به معنای وجود حیات است؟

کارشناسان این کشف را نقطه عطفی در مطالعه سیاره‌های سنگی دانسته‌اند، اما تاکید می‌کنند که هنوز هیچ نشانه مستقیمی از وجود حیات روی این سیاره به دست نیامده است.

«جین بیرکبی»، استاد اخترفیزیک دانشگاه آکسفورد، می‌گوید کشف جو در اطراف چنین سیاره‌ای گام مهمی برای شناخت سیاره‌های در حال گردش به دور ستاره‌های کوتوله قرمز است؛ ستاره‌هایی که معمولا به دلیل تابش شدید، جو سیاره‌های اطراف خود را از بین می‌برند.

در همین حال، «یامیلا میگل» از رصدخانه لیدن هلند نیز خاطرنشان کرد که آنچه دانشمندان مشاهده کرده‌اند، مربوط به گازهای در حال خروج از لایه‌های بالایی جو است، نه بخش‌های نزدیک به سطح سیاره؛ جایی که در صورت وجود، حیات می‌تواند شکل بگیرد.

به گفته او، بنابراین این نتایج هنوز شواهدی برای وجود حیات نیستند، اما یکی از امیدوارکننده‌ترین اهداف برای مطالعات آینده درباره امکان سکونت و حیات در خارج از منظومه شمسی به شمار می‌روند.

منبع: یورونیوز