«مدفوع جانوران باستانی» چگونه زندگی را در اقیانوسها متحول کرد؟
پژوهشی تازه نشان میدهد که مدفوع جانوران باستانی شاید نقشی مهم در شکلگیری و پیچیدهتر شدن نخستین اکوسیستمهای دریایی زمین داشته است. پژوهشگران از این فرایند با عنوان «انقلاب مدفوعی» یاد میکنند؛ تغییری زیستی که به باور آنها به رشد تنوع حیات در دوران انفجار کامبرین در حدود ۵۴۰ میلیون سال پیش کمک کرده است.
فرادید| در این پژوهش بینالمللی به سرپرستی دانشگاه فلیندرز استرالیا، دانشمندان بررسی کردند که چگونه تودههای کوچک فضولات فسیلشده که به آنها کوپرولیت گفته میشود، میتوانستند مواد آلی و مواد مغذی را در اقیانوسهای باستانی جابهجا کنند و شرایط را برای شکلگیری جوامع پیچیدهتر جانوری فراهم سازند.
به گزارش فرادید؛ دوران کامبرین یکی از مهمترین دورههای تاریخ تکامل زمین است؛ دورهای که در مدت نسبتاً کوتاهی نخستین اکوسیستمهای پیچیده دریایی شکل گرفتند و بیشتر گروههای اصلی جانوران امروزی پدیدار شدند.
نقش پنهان فضولات در تحول اقیانوسها
پژوهشگران معتقدند در کنار افزایش سطح اکسیژن و عوامل محیطی دیگر، اهمیت فضولات جانوران در تغییرات بزرگ زیستی گذشته کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
با ظهور جانوران اولیه در حدود ۶۰۰ میلیون سال پیش، یعنی در دوره ادیاکاران، ساختارهای گوارشی پیچیدهتر شدند و اندکی بعد، در آغاز دوره کامبرین، نخستین آثار فسیلشده از فضولات جانوری ظاهر شد.
بررسی بیش از ۳۵ محوطه فسیلی در سراسر جهان نشان داده است که با پیشرفت دوره کامبرین، کوپرولیتها از نظر اندازه، شکل و ساختار تنوع بیشتری پیدا کردند. این تغییرات نشان میدهد که رژیم غذایی جانوران، شیوههای تغذیه و روابط میان شکارچیان و شکارها نیز پیچیدهتر شده بود.
از فضولات کوچک تا تغییر چرخه مواد در طبیعت
برخی از این فضولات فسیلشده تنها ذراتی میکروسکوپی هستند، اما برخی دیگر به اندازه چند سانتیمتر رسیدهاند و بقایای پوستهها و قطعات بدن جانورانی را در خود حفظ کردهاند. این آثار به دانشمندان امکان میدهد بفهمند جانوران اولیه چه میخوردند و چگونه زندگی میکردند.
برای مثال، تغییرات در دستگاه گوارش بندپایان اولیه به آنها اجازه داد غذاهای متنوعتری را پردازش کنند. در نتیجه، فضولات آنها نیز حامل مقدار بیشتری از کربن آلی و مواد مغذی شد و این مواد در بخشهای مختلف اقیانوس پراکنده شدند.
به گفته پژوهشگران، این چرخه انتقال مواد به تدریج فرایندهایی را ایجاد کرد که شباهت زیادی به چرخههای زیستی در اقیانوسهای امروزی دارد؛ جایی که گردش مواد مغذی برای حفظ حیات و تولید زیستی ضروری است.
ردپای تکامل در فسیلهای فضولات
کوپرولیتها فقط بقایای بیاهمیت از زندگی گذشته نیستند، بلکه اسنادی ارزشمند از تاریخ تکامل به شمار میروند. آنها نشان میدهند که چگونه تغییر در شیوه تغذیه جانوران، تکامل دستگاه گوارش و افزایش تنوع زیستی، همگی به تغییرات گسترده در محیط زیست منجر شدند.
پژوهشگران نتیجه میگیرند که تکامل راهبردهای تغذیهای جانوران، همراه با تولید و پراکندگی مواد آلی، شرایطی را ایجاد کرد که بعدها نهتنها در اقیانوسها بلکه در خشکی نیز برای شکلگیری چرخههای طبیعی مواد مغذی اهمیت یافت.
به بیان دیگر، بخشی از دنیای زندهای که امروز میشناسیم، ممکن است مدیون همان فرایندی باشد که صدها میلیون سال پیش با فضولات موجودات کوچک دریایی آغاز شد.
