کشف خانه‌های 1200 ساله‌ای که در «گودال» ساخته شده بودند
باستان‌شناسان در شمال صربستان خانه‌هایی متعلق به اوایل قرون وسطی کشف کرده‌اند که ویژگی معماری غیرمعمولی دارند: گودال‌های عمیقی که در زیر دیوارهای خانه امتداد یافته‌اند. این سازه‌ها نشان می‌دهند که جوامع اسلاو چگونه خود را با شرایط اقلیمی سخت منطقه سازگار می‌کردند. کشف یک اسکلت انسانی و سازه‌هایی با کاربری نامشخص نیز پرسش‌های تازه‌ای درباره زندگی ساکنان این سکونتگاه برانگیخته است.
فرادید| بیش از ۱۲۰۰ سال پیش، مردمانی که در منطقه‌ای از صربستان امروزی زندگی می‌کردند، خانه‌های خود را تا اندازه‌ای در دل زمین می‌ساختند. آن‌ها زیر دیوارها گودال‌های عمیقی حفر می‌کردند، در داخل خانه‌ها اجاق می‌ساختند و شیوه‌ای خاص از معماری را به کار می‌گرفتند که به باور باستان‌شناسان، برای مقابله با بادهای شدید منطقه مفید بود.
به گزارش فرادید؛ سه سال کاوش باستان‌شناسی در محوطه بستانیشته، در نزدیکی روستای باناتسکو نوو سلو، نشان داده است که جوامع نخستین اسلاوها از اواخر قرن هفتم تا اواخر قرن دهم میلادی چگونه در این بخش از بالکان زندگی می‌کردند. در تازهترین کاوش‌ها که در سپتامبر و اکتبر ۲۰۲۶ انجام شد، سازه بزرگی نیز کشف شد که حدود ۱۰ گودال عمیق در داخل و اطراف آن قرار دارد. هنوز مشخص نیست این گودال‌ها چه کاربردی داشته‌اند.
خانه‌هایی سازگار با آب‌وهوای سخت منطقه
یلنا جورجویچ و وویسلاو جورجویچ، سرپرستان ارشد بخش باستان‌شناسی موزه ملی پانچوو، هدایت کاوش‌ها را با حمایت مالی وزارت فرهنگ صربستان بر عهده دارند. پژوهش‌های آن‌ها چندین دوره سکونت را شناسایی کرده که در مجموع حدود ۳۰۰ سال را در بر می‌گیرد. ساکنان این منطقه به‌جای آنکه همه خانه‌های خود را روی سطح زمین بسازند، از خانه‌های فرورفته یا نیمه‌فرورفته استفاده می‌کردند؛ سازه‌هایی که در برابر زمستان‌های سرد و تابستان‌های گرم منطقه محافظت بیشتری فراهم می‌کردند.
یکی از ویژگی‌های مهم این خانه‌ها، گودال‌های عمیقی بود که زیر دیوار ساختمان‌های مسکونی و کارگاهی حفر شده بودند. این فضاهای فرورفته شبیه طاقچه‌هایی عمیق یا تونل‌هایی کوتاه به نظر می‌رسند، اما تاکنون هیچ مدرکی به دست نیامده است که ارتباط آن‌ها را با شبکه‌ای گسترده از فضاهای زیرزمینی تأیید کند.
گروه کاوش، این شیوه معماری را با باد شدید جنوب‌شرقی منطقه، موسوم به کوشاوا، مرتبط می‌داند؛ بادی که امروزه نیز بر منطقه بانات تأثیر می‌گذارد. فرورفتن خانه‌ها در زمین و ایجاد فضاهای گود در اطراف آن‌ها، میزان برخورد مستقیم باد را کاهش می‌داد و هم‌زمان از خاصیت عایق طبیعی خاک بهره می‌گرفت.
در داخل خانه‌ها نیز از دو نوع اجاق استفاده می‌شد: اجاق‌های مستحکم سنگی و اجاق‌هایی که مستقیماً در خاک لُس، نوعی خاک رسوبی نرم و ریزدانه، ساخته شده بودند. این اجاق‌ها هم برای گرم‌کردن خانه و هم برای پخت‌وپز به کار می‌رفتند و نقشی اساسی در زندگی روزمره ساکنان داشتند.
اسکلت انسانی زیر پوششی از سنگ‌های آسیاب
یکی از عجیب‌ترین یافته‌های بستانیشته حدود دو سال پیش و در یکی از مراحل قبلی کاوش به دست آمد. باستان‌شناسان اسکلت انسانی‌ای را روی کف خانه‌ای نیمه‌فرورفته کشف کردند که در آن یک اجاق سنگی نیز وجود داشت.
روی بقایای این فرد، پوششی با آرایش منظم از سنگ‌های کامل و شکسته آسیاب قرار داشت؛ سنگ‌های سنگینی که برای آردکردن غلات استفاده می‌شدند. قرار گرفتن عمدی این سنگ‌ها روی اسکلت، کشف را غیرمعمول کرده و پرسش‌هایی درباره چگونگی دفن این فرد به وجود آورده است.
موزه ملی پانچوو این یافته را برای شناخت احتمالی آیین‌های تدفین و باورهای ساکنان سکونتگاه مهم می‌داند. بااین‌حال، باستان‌شناسان هنوز مشخص نکرده‌اند چرا این فرد داخل خانه دفن شده یا سنگ‌های آسیاب چه معنایی داشته‌اند.
این کشف، برخلاف بسیاری از یافته‌های معمول باستان‌شناختی مانند خانه‌های ساده و وسایل روزمره، نگاهی کم‌سابقه به جنبه‌های انسانی زندگی در این سکونتگاه ارائه می‌دهد. همچنین این احتمال را مطرح می‌کند که برخی از ساختمان‌ها، افزون بر کارکردهای معمولی مانند سکونت، آشپزی و کار، کاربردهای دیگری نیز داشته‌اند.
