کشف «دایرههای مرموز سنگی» در بیابانهای عربستان
به تازگی حلقههای سنگی عظیمی با الگوهای هندسی پیچیده در منطقه حلی، واقع در غرب عربستان سعودی، کشف شدهاند. تصاویر هوایی، سازههای سنگی بزرگ و دایرهای و مارپیچی را نشان میدهند که در سراسر چشمانداز صخرهای منطقه پراکندهاند. برخی از این سازهها در نزدیکی یکدیگر قرار دارند و برخی دیگر از حلقههای کوچکتری تشکیل شدهاند که درون ساختارهای بزرگتر جای گرفتهاند. قدمت این سازهها، هویت سازندگان و هدف اصلی از ساخت آنها همچنان ناشناخته است.
فرادید| بر اساس گزارش خبرگزاری رسمی عربستان، این سازهها در استان قنفذه قرار دارند و از سنگهایی تشکیل شدهاند که در الگوهای هندسی مشخصی چیده شدهاند. دکتر محمد خریس المرحبی، تاریخنگار سعودی، احتمال داده است که این ساختارها برای اهداف نجومی یا تعیین فصلها به کار میرفتهاند؛ هرچند تاکنون هیچ مدرک باستانشناختی این فرضیه را تأیید نکرده است.
به گزارش فرادید؛ این حلقههای سنگی در منطقهای با سنگهای آتشفشانی و خاکهایی با رنگهای متفاوت قرار دارند. به نظر میرسد سازندگان از سنگهای موجود در محیط اطراف استفاده کردهاند و ساختارهایی پدید آوردهاند که با چشمانداز طبیعی منطقه درآمیختهاند.

با این حال، نمای هوایی شکل این سازهها را بهوضوح آشکار میکند. برخی از حلقهها با یکدیگر تداخل دارند و برخی دیگر از نظر قطر تفاوت چشمگیری نشان میدهند. حاصل این آرایش، الگویی هندسی و پیچیده است.
دکتر محمد خریس المرحبی، تاریخنگار و پژوهشگر سعودی، معتقد است که این ساختارها به بررسی دقیقتر باستانشناختی نیاز دارند. او در گفتوگو با خبرگزاری رسمی عربستان سعودی اظهار کرده است که نظم حلقهها، نقاط تقاطع آنها و نحوه قرارگیری سنگها ممکن است نشاندهنده وجود الگویی هدفمند باشد، نه انباشتهشدن تصادفی سنگها.
با وجود این، هنوز قدمت این سازهها بهطور دقیق تعیین نشده و هویت سازندگان آنها نیز مشخص نیست. تاکنون نتایج منتشرشدهای از کاوشهای باستانشناختی وجود ندارد که کارکرد این ساختارها را روشن کند.

آیا این حلقههای سنگی برای رصد خورشید و ماه ساخته شدهاند؟
یکی از احتمالهایی که المرحبی مطرح کرده، این است که این سازهها کاربردی ریاضی یا نجومی داشتهاند. به گفته او، آرایش هندسی حلقهها ممکن است با مشاهده وضعیت آبوهوا، تغییرات فصلی یا حرکت خورشید، ماه و سیارات ارتباط داشته باشد. چنین دانشی میتوانسته برای جوامعی ارزشمند باشد که فعالیتهای کشاورزی آنها به تشخیص تغییر فصلها وابسته بوده است.
این پژوهشگر همچنین احتمال استفاده از این حلقهها برای سکونت یا دفن مردگان را زیر سؤال برده و استدلال کرده است که نحوه آرایش آنها با چنین کارکردهایی سازگاری چندانی ندارد.
با این حال، این دیدگاهها همچنان فرضیهاند و نمیتوان آنها را نتیجهای قطعی از پژوهشهای باستانشناختی دانست. برای مشخصشدن اینکه آیا سنگها با رویدادهای نجومی همراستا هستند یا نه، به نقشهبرداری دقیق، شواهد مربوط به قدمت سازهها و بررسی نظاممند جهتگیری آنها نیاز است.
پیشینه طولانی سکونت انسان در حلی
این سازههای سنگی در منطقهای قرار دارند که سابقهای طولانی از سکونت انسان و فعالیتهای کشاورزی در آن وجود دارد.
المرحبی به گورستانی در نزدیکی این منطقه اشاره کرده است که پیشتر در جریان پژوهشهای میدانی خود آن را مستند کرده بود. به گفته او، این گورستان بیش از ۲۵۰ هزار مترمربع وسعت دارد و یکی از گستردهترین محوطههای تدفینی شناساییشده در استان قنفذه به شمار میرود.

او همچنین این منطقه را با سکونتگاه تاریخی حلی بن یعقوب مرتبط دانسته که در پژوهشهایش با مکان باستانی موسوم به «الصحاریه» پیوند داده شده است.
دره حلی در بخش حاصلخیزی از منطقه تهامه، در امتداد سواحل غربی شبهجزیره عربستان، قرار دارد. چشمانداز کشاورزی این منطقه و پیوندهای تاریخی آن با مکه، زمینهای گستردهتر برای بررسی سازههای سنگی فراهم میکنند؛ با این حال، تاکنون هیچ ارتباط زمانی مستقیمی میان این حلقهها و محوطههای تاریخی اطراف اثبات نشده است.
پرسشی باستانشناختی که هنوز پاسخی ندارد
حلقههای سنگی و دیگر سازههای عظیم سنگی در نقاط مختلف عربستان سعودی دیده میشوند، اما قدمت و کارکرد آنها یکسان نیست. شباهت ظاهری این محوطهها لزوماً به این معنا نیست که همگی به دست یک قوم یا برای هدفی مشترک ساخته شدهاند.
درباره سازههای حلی، پرسشهای اصلی همچنان بیپاسخ ماندهاند: این حلقهها چه زمانی ساخته شدند؟ چگونه از آنها استفاده میشد؟ و چرا سازندگانشان چنین آرایش هندسی پیچیدهای را انتخاب کردند؟
تصاویر هوایی نقطه شروعی برای بررسیهای بیشتر فراهم میکنند. تا زمانی که بررسیهای باستانشناختی و روشهای علمی تعیین قدمت، اطلاعات دقیقتری درباره تاریخ این سازهها به دست ندهند، حلقههای سنگی درهمتنیده حلی همچنان یکی از معماهای جذاب و تا حد زیادی حلنشده در چشمانداز باستانشناختی غرب شبهجزیره عربستان باقی خواهند ماند.