نگاه کارشناسان به مشاهده قورباغهای نادر در هیرکانی؛ از تنوع زیستی ایران تا ناهنجاری رنگی
مشاهده یک قورباغه آبیرنگ در جنگلهای هیرکانی، توجه دوستداران حیاتوحش و کارشناسان محیط زیست را به خود جلب کرده است. این قورباغه، که در یکی از زیستگاههای جنگلی شمال کشور دیده شده، در نگاه اول شبیه گونهای ناشناخته به نظر میرسد، اما بررسی کارشناسان نشان میدهد که با یک نمونه نادر از «قورباغه درختی خاوری» روبهرو هستیم که دچار ناهنجاری رنگی شده است.
مشاهده قورباغه آبی در جنگلهای هیرکانی، علاوه بر جذابیت خبری، یک یادآوری علمی است؛ اینکه تنوع زیستی ایران، بهویژه در زیستگاههای حساس و ارزشمندی مانند هیرکانی، هنوز ظرفیتهای ناشناختهای دارد و حفاظت از این زیستبومها، به معنای حفظ فرصتی برای ادامه کشف و شناخت این شگفتیهاست.
مشاهده یک قورباغه آبیرنگ در جنگلهای هیرکانی، توجه دوستداران حیاتوحش و کارشناسان محیط زیست را به خود جلب کرده است. این قورباغه، که در یکی از زیستگاههای جنگلی شمال کشور دیده شده، در نگاه اول شبیه گونهای ناشناخته به نظر میرسد، اما بررسی کارشناسان نشان میدهد که با یک نمونه نادر از «قورباغه درختی خاوری» روبهرو هستیم که دچار ناهنجاری رنگی شده است.
به گفته متخصصان تنوع زیستی، این موجود همان قورباغه درختی خاوری با نام علمی Hyla orientalis است؛ گونهای کوچک و وابسته به محیطهای مرطوب که بخشهایی از شمال ایران، از جمله جنگلهای هیرکانی، زیستگاه اصلی آن به شمار میرود. این گونه معمولا با رنگ سبز، زیتونی یا کرم قهوهای دیده میشود و رنگ آن به استتار در میان پوشش گیاهی کمک میکند، اما در مورد اخیر، رنگ بدن قورباغه به شکل غیرمعمولی آبی گزارش شده است.
کارشناسان این تغییر رنگ را ناشی از پدیدهای میدانند که در سطح علمی با عنوان «کالر آنومالی» یا ناهنجاری رنگی شناخته میشود. در پوست دوزیستان، سه نوع سلول رنگدانهای نقش اصلی را در تعیین رنگ بدن ایفا میکنند: سلولهای تیره (حاوی ملانین)، سلولهای زرد یا نارنجی، و سلولهای بازتابنده که نور را به شکل آبی منعکس میکنند. ترکیب این لایههاست که رنگ نهایی را میسازد و هرگونه اختلال در عملکرد یکی از این لایهها میتواند به رنگآمیزی غیرمعمول منجر شود.
در قورباغه درختی خاوری، وقتی لایه زردرنگ به اندازه کافی رنگدانه تولید نکند یا از کار بیفتد، لایه بازتابنده زیرین بیشتر دیده میشود و رنگ آبی بر سطح پوست غلبه پیدا میکند. به این ترتیب، حیوان به جای سبز یا قهوهای، به رنگ آبی دیده میشود؛ رنگی که برای این گونه طبیعی نیست اما از نظر زیستی قابل توضیح است.
بر اساس برآوردهای مطرحشده در برخی منابع علمی، بروز چنین ناهنجاریهایی بسیار نادر است و ممکن است تنها در حدود یک مورد از میان دهها هزار فرد یک گونه دیده شود. همین کمرخدادی باعث میشود ثبت هر مورد از این دست، برای پژوهش در حوزه ژنتیک، فیزیولوژی و اکولوژی دوزیستان ارزشمند باشد. به ویژه در مورد قورباغههای درختی، که به تغییرات محیطی حساساند، بررسی این پدیدهها میتواند اطلاعات بیشتری درباره وضعیت جمعیتها و کیفیت زیستگاهها ارائه دهد.
جنگلهای هیرکانی، به عنوان یکی از قدیمیترین جنگلهای جهان و ثبتشده در فهرست میراث جهانی یونسکو، به تنوع قابلتوجه گونههای گیاهی و جانوری شناخته میشوند. مشاهده یک قورباغه آبی در این منطقه، در کنار سایر گزارشهای مربوط به گونههای کمیاب و نادر، بار دیگر بر اهمیت این زیستبوم تأکید میکند. این رخداد یادآور آن است که حتی در گونههای ظاهراً شناختهشده، هنوز پدیدههایی وجود دارد که میتواند موضوع مطالعات جدید قرار گیرد.
به گفته کارشناسان، ثبت تصویری، یادداشتبرداری دقیق از محل مشاهده، شرایط آبوهوایی، نوع پوشش گیاهی و سایر جزئیات، میتواند در تکمیل پروندههای علمی چنین مواردی نقش مهمی داشته باشد. این اطلاعات، اگر در اختیار مراکز تحقیقاتی و دانشگاهی قرار گیرد، میتواند به درک بهتر وضعیت دوزیستان در شمال کشور و برنامهریزی برای حفاظت از آنها کمک کند.
در نهایت، مشاهده قورباغه آبی در جنگلهای هیرکانی، علاوه بر جذابیت خبری، یک یادآوری علمی است؛ اینکه تنوع زیستی ایران، بهویژه در زیستگاههای حساس و ارزشمندی مانند هیرکانی، هنوز ظرفیتهای ناشناختهای دارد و حفاظت از این زیستبومها، به معنای حفظ فرصتی برای ادامه کشف و شناخت این شگفتیهاست.
منبع: ایرنا
