جنجال تازه بر سر چهره فرعون‌ها در قلب قاهره

ماجرا از جایی شروع شد که گروه داوطلب جوانی به نام Rasmet Basma برای زیباسازی قاهره در آستانه سفر رئیس‌جمهور چین، یکی از ده‌ها نقاشی دیواری سفارش‌شده را در میدان تحریر اجرا کرد.

این اثر ۶۶ متر طول داشت و در میان تصاویر مختلف، چهره‌هایی از تاریخ مصر از جمله توت‌عنخ‌آمون و نفرتیتی دیده می‌شد.

اما رنگ پوست این دو شخصیت تاریخی خیلی زود توجه کاربران شبکه‌های اجتماعی را جلب کرد. بخشی از منتقدان معتقد بودند این تصویر می‌تواند یادآور دیدگاه‌های آفروسنتریک درباره منشأ جمعیت و تمدن مصر باستان باشد. در نهایت، اثر زیر لایه‌ای از رنگ سفید ناپدید شد.

از یک نقاشی شهری تا یک جنجال تاریخی

احمدموسی، بنیان‌گذار ۲۲ساله گروه Rasmet Basma، گفته است که فرمانداری قاهره از آنها خواسته نقاشی را بپوشانند.

او می گوید طراحی و اجرای اثر تنها پنج‌روز طول کشیده و مسئولان محلی نیز در جریان روند کار از محل بازدید کرده بودند؛ اما پس از بالاگرفتن بحث‌ها در شبکه‌های اجتماعی، وضعیت تغییر کرد.

موسی همچنین گفته است گروه در انتخاب رنگ پوست شخصیت‌ها مرتکب اشتباه شده و باید پیش از اجرای اثر با متخصصان باستان‌شناسی و هنر مشورت می‌کرد.

ورود ChatGPT به در ماجرا

شاید مهم‌ترین بخش این داستان برای دنیای فناوری همین‌جا باشد. گروه Rasmet Basma برای طراحی نقاشی از ChatGPT کمک گرفته بود. یعنی هوش مصنوعی در ساخت تصویری از شخصیت‌های تاریخی مصر نقش داشت؛ تصویری که بعداً به دلیل نحوه نمایش همین شخصیت‌ها جنجال‌برانگیز شد.

این اتفاق یک سؤال مهم را مطرح می‌کند: وقتی از هوش مصنوعی می‌خواهیم چهره یک شخصیت تاریخی را بازسازی کند، بر چه اساسی تصمیم می‌گیرد که آن شخصیت چگونه به نظر برسد؟

والید محمود، پژوهشگر هوش مصنوعی و متخصص انسان‌شناسی آفریقا، در گفت‌وگو با گاردین هشدار داده است که ابزارهایی مانند ChatGPT الزاماً به معنای تولید حقیقت تاریخی نیستند و می‌توانند بازتاب‌دهنده اطلاعات و روایت‌هایی باشند که در داده‌های آنلاین بیشتر دیده می‌شوند.

تاریخ باستان؛ جایی که یک‌رنگ می‌تواند جنجال بسازد

به گزارش The Guardian این نخستین‌بار نیست که تصویر شخصیت‌های مصر باستان به موضوعی جنجالی تبدیل می‌شود. بحث درباره ظاهر و تبار جمعیت مصر باستان سال‌هاست میان پژوهشگران و جریان‌های مختلف وجود دارد و بازنمایی شخصیت‌هایی مانند کلئوپاترا نیز پیش‌تر بحث‌های مشابهی ایجاد کرده است.

وقتی هوش مصنوعی وارد میراث‌فرهنگی می‌شود

این ماجرا فقط درباره یک نقاشی پاک‌شده نیست. یک مسئله بزرگ‌تر در حال شکل‌گیری است: چه کسی مسئول تصویری است که هوش مصنوعی از گذشته تولید می‌کند؟

هوش مصنوعی می‌تواند در بازسازی چهره‌های تاریخی، بناهای تخریب‌شده و حتی شهرهای باستانی ابزار قدرتمندی باشد؛ اما اگر داده‌های آموزشی ناقص، جانب‌دارانه یا متناقض باشند، خروجی هم ممکن است تصویری بحث‌برانگیز ایجاد کند.

مصطفی عیسی، منتقد هنری، نیز در همین زمینه گفته است که هوش مصنوعی باید ابزار باقی بماند، نه تصمیم‌گیرنده مستقل؛ زیرا جایگزین‌شدن آن بامهارت و قضاوت انسانی می‌تواند اصالت اثر هنری را کاهش دهد.

یک دیوار سفید و یک سؤال بزرگ

در نهایت، دیوار ۶۶ متری میدان تحریر سفید شد؛ اما بحثی که این نقاشی به راه انداخت همچنان باقی است.

این بار موضوع فقط این نبود که توت‌عنخ‌آمون و نفرتیتی چگونه به تصویر کشیده شده‌اند؛ مسئله این بود که در عصر هوش مصنوعی، وقتی ماشین‌ها شروع به بازسازی گذشته می‌کنند، مرز میان داده، برداشت، بازنمایی هنری و حقیقت تاریخی کجاست؟

شاید عجیب‌ترین بخش ماجرا این باشد که یک ابزار هوش مصنوعی قرار بود به جوانان قاهره کمک کند تاریخ را روی یک دیوار زنده کنند؛ اما نتیجه آن‌قدر جنجالی شد که همان تاریخ، چند ساعت بعد زیر یک لایه رنگ سفید پنهان شد.

منبع: همشهری