ادعای تازه دربارۀ «مرموزترین کتاب جهان»؛ یک رمزنگاری قرون وسطایی؟

فرادید| پژوهشی تازه روشی جدید برای بررسی یکی از ماندگارترین معماهای تاریخ ارائه می‌دهد: نسخه ووینیچ. این کتاب که از دیرباز به‌عنوان مرموزترین کتاب جهان شناخته شده، مربوط به اوایل قرن پانزدهم است؛ کتابی که با خطی ناشناخته نوشته شده و پر از تصاویر عجیب از گیاهان، نمودارهای نجومی، قلعه‌ها و اشکال انسانی است.

به گزارش فرادید، با وجود بیش از یک قرن تحلیل و بررسی، هیچ‌کس هنوز نتوانسته به‌طور قانع‌کننده توضیح دهد چه کسی آن را نوشته، چه چیزی بیان می‌کند و آیا متن آن معنایی دارد یا نه. 

صفحه‌هایی از نسخه مرموز ووینیچ که تا به امروز رمزگشایی نشده 

یک پژوهش تازه‌ی که در مجله Cryptologia منتشر شده، اگرچه مدعیِ حل کامل این معما نیست، اما نشان می‌دهد این نسخه به احتمال زیاد با استفاده از یک رمزنگاری در حد توانایی‌های فناوری قرون وسطایی تولید شده است. این پژوهش توسط خبرنگار علمی، مایکل گرشکو انجام شد که هدفش بررسی این بود که آیا یک سیستم رمزنگاری تاریخی واقع‌گرایانه می‌تواند متنی با ویژگی‌های آماری غیرعادی مشابه نسخه ووینیچ تولید کند یا خیر. 

نتیجه، روشی پیشنهادی با نام «رمز جانشین» است که نام آن از یک بازی کارت قرون وسطایی ایتالیایی گرفته شده است. این روش به جای رمزگشایی نسخه، مسیر عکس را طی می‌کند: متن‌های معمولی لاتین یا ایتالیایی را گرفته و آن‌ها را به دنباله‌هایی از نشانه‌ها تبدیل می‌کند که شباهت زیادی به زبان ووینیچ دارند. این کار با شکستن متن پیوسته به گروه‌های کوتاهِ حروف و جایگزینی آن‌ها با استفاده از جداول ساختاریافته انجام می‌شود و عناصری از تصادفی بودن هم از راه ابزارهایی مانند تاس و کارت بازی (ابزاری که در قرن پانزدهم اروپا به‌شکل گسترده در دسترس بودند) به آن اضافه می‌شود. 

با اعمال رمز جانشین روی نمونه‌های مختلف متن، خروجی‌هایی تولید می‌شود که بسیاری از ویژگی‌های کلیدی نسخه ووینیچ را بازتولید می‌کنند: فراوانی نمادها، طول معمول «کلمات» و برخی الگوهای موقعیتی که مدت‌ها محققان را به حیرت وا داشته‌اند. افزون بر این، این روش قطعاتی از ساختار زبانی اصلی را در قالب دنباله‌های کوتاه حروف حفظ می‌کند، حتی اگر هیچ نماد واحدی به‌شکل ثابت با یک حرف متنی ساده متناظر نباشد. 

نتایج نشان می‌دهد فرضیه قدیمی «رمزنگاری بودن» این کتاب هنوز معتبر است. این مطالعه همچنین محدوده‌ای برای شکل چنین رمزنگاری‌ای ارائه می‌دهد: هر سیستم واقعی که پایه نسخه بوده، بسیار پیچیده و کاملاً متفاوت از رمزهای جایگزینی معمول بوده است. این پژوهش همچنین امکان تفسیرهای مختلف را باز می‌گذارد و نشان می‌دهد که متن می‌تواند یک سیستم ساخته‌شده، یک زبان ناشناخته یا حتی یک جعل پیچیده باشد. 

کارشناسانی که در این پژوهش شرکت نداشتند، آن را به‌عنوان معیاری مفید ولی نه پاسخ قطعی پذیرفته‌اند. این پژوهش پرسش‌های آینده را روشن‌تر می‌کند، زیرا نشان می‌دهد یک رمز دستی قابل‌اجرا می‌تواند بسیاری از ویژگی‌های عجیب نسخه را بازتولید کند. تا کنون، نسخه ووینیچ هنوز رمزگشایی نشده، اما رویکرد جدید چارچوبی روشن‌تر برای درک چگونگی ایجاد چنین متن گیج‌کننده‌ای و دلایل مقاومت آن در برابر توضیحات ساده ارائه می‌دهد.

مترجم: زهرا ذوالقدر