کشف «سنگ مرموز با دو نقش عجیب» در ساختمان 2 هزارساله
باستان‌شناسان در محوطه‌ای باستانی در منطقه گالیسیا در شمال‌غرب اسپانیا، سنگ گرانیتی کم‌نظیری را کشف کرده‌اند که روی هر یک از دو طرف آن نقشی متفاوت حک شده است. یک طرف سنگ نقش سه‌پره‌ای باستانی موسوم به تریسکِل را نشان می‌دهد که به‌خوبی حفظ شده، در حالی که نقش طرف دیگر خشن‌تر و ساده‌تر است. این کشف پرسشی مهم را مطرح کرده است: آیا هر دو نقش در یک دوره ایجاد شده‌اند یا سنگ در دوره‌های مختلف دوباره مورد استفاده قرار گرفته است؟
فرادید| این سنگ در بقایای ساختمانی بزرگ و دایره‌ای‌شکل در محوطه باستانی کاسترو دو پیکو دا باندرِیرا نزدیک شهر آ گوآردا پیدا شده است. این بنا در دوره‌ای مورد استفاده قرار می‌گرفت که نفوذ روم در شمال‌غرب شبه‌جزیره ایبری رو به افزایش بود. با این حال، زمان دقیق حکاکی‌های روی سنگ هنوز مشخص نشده است.
به گزارش فرادید؛ این کشف در جریان کاوش‌های گروه باستان‌شناسی و مرمت آربوره انجام شد. به گفته باستان‌شناسان، سنگ ابتدا به دلیل نقش حک‌شده روی یکی از سطوح آن جلب توجه کرد، اما پس از برگرداندن سنگ، نقش سه‌پره‌ای ظریف‌تری نمایان شد که ظاهراً به دلیل قرار گرفتن زیر آوار ساختمان، از آسیب‌های محیطی در امان مانده بود.
این قطعه گرانیتی حدود ۳۰ سانتی‌متر عرض دارد. نقش سه‌پره‌ای آن از سه بازوی خمیده تشکیل شده که از نقطه‌ای مرکزی به سمت خلاف جهت عقربه‌های ساعت امتداد یافته‌اند. در مقابل، نقش طرف دیگر با ظرافت کمتری اجرا شده و معنای دقیق آن همچنان نامشخص است.
پژوهشگران اکنون در تلاش‌اند مشخص کنند که آیا هر دو نقش هم‌زمان ایجاد شده‌اند یا حکاکی دوم در دوره‌ای دیگر به سنگ افزوده شده است. نمونه‌ای مشابه در محوطه باستانی بریتیروس در شمال پرتغال وجود دارد که روی پشت آن نیز نقش دیگری حک شده است؛ با این حال، تفاوت‌های باستان‌شناختی و تزئینی این دو اثر اجازه نمی‌دهد که آن‌ها را یکسان یا متعلق به کاربردی مشترک بدانیم.
ساختمانی بزرگ با گذشته‌ای نامشخص
کاوش‌ها در کاسترو دو پیکو دا باندرِیرا از سال ۲۰۲۲ پس از حدود یک قرن وقفه در پژوهش‌های گسترده از سر گرفته شدند. برنامه پژوهشی کنونی نیز از سال ۲۰۲۵ آغاز شده است. باستان‌شناسان در این مرحله ساختمانی دایره‌ای و بزرگ را بررسی می‌کنند که با دو سازه کوچک‌تری که پیش‌تر در محوطه شناسایی شده بودند، تفاوت دارد.
در جریان کاوش‌ها، سنگ‌تخته‌هایی که احتمالاً بخشی از ورودی بنا بوده‌اند، قطعات آمفورای رومی و چند شیء سنگی نیز کشف شده‌اند. این یافته‌ها می‌توانند اطلاعات بیشتری درباره کاربری ساختمان و ارتباط ساکنان آن با مناطق دیگر فراهم کنند؛ هرچند منشأ دقیق برخی از اشیا و کاربرد آن‌ها هنوز مشخص نیست.
شواهد اولیه نشان می‌دهد که این ساختمان احتمالاً از سده نخست پیش از میلاد تا سده نخست میلادی مورد استفاده بوده است؛ دوره‌ای که جوامع بومی شمال‌غرب شبه‌جزیره ایبری به‌تدریج با نفوذ فزاینده روم مواجه می‌شدند. ابعاد بنا و تنوع اشیای کشف‌شده این احتمال را مطرح کرده است که ساختمان به خانواده‌ای برخوردارتر از دیگر ساکنان محوطه تعلق داشته باشد. با این حال، بیش از نیمی از بنا هنوز حفاری نشده و برای تأیید این فرضیه به پژوهش‌های بیشتری نیاز است.
نقش سه‌پره‌ای در هنر باستانی شبه‌جزیره ایبری
نقش تریسکل یا تریسکلیون، طرحی هندسی متشکل از سه بازوی خمیده است که از یک نقطه مرکزی امتداد می‌یابند. این نقش در هنر باستانی بخش‌های مختلف اروپا دیده می‌شود و در هنر تزئینی متأثر از فرهنگ سلت‌ها جایگاه ویژه‌ای داشته است.
در شمال‌غرب شبه‌جزیره ایبری نیز نمونه‌هایی از این نقش در محوطه‌های باستانی، از جمله سانتا ترگا و بریتیروس، شناسایی شده‌اند. هنرمندان آن دوره نقش‌های سه‌پره‌ای، چهارپره‌ای، مارپیچ‌ها و طرح‌های درهم‌تنیده را روی عناصر معماری و سنگ‌های تزئینی حک می‌کردند.
برخی پژوهشگران احتمال داده‌اند که نقش‌های دایره‌ای و چرخان با خورشید، حرکت اجرام آسمانی یا باورهای مذهبی ارتباط داشته باشند؛ اما معنای اصلی آن‌ها همچنان روشن نیست. از آنجا که جوامع سازنده این آثار توضیحات مکتوبی درباره نمادهای خود بر جای نگذاشته‌اند، باستان‌شناسان برای تفسیر آن‌ها به محل کشف، زمینه معماری و مقایسه با نمونه‌های مشابه تکیه می‌کنند.
سنگ تازه‌کشف‌شده در گالیسیا از این نظر اهمیت دارد که در کنار نقش سه‌پره‌ای شناخته‌شده، حکاکی متفاوتی نیز در طرف دیگر خود دارد. تعیین زمان ایجاد این دو نقش می‌تواند روشن کند که آیا آن‌ها به یک سنت هنری تعلق داشته‌اند یا نشان‌دهنده استفاده دوباره از سنگ در دوره‌های مختلف هستند.
