کشف شهر گمشده در جنگل‌های صعب‌العبور که «خفاش» بر آن حکومت می‌کرد
یک شهر باستانی مایاها که چند ماه پیش در اعماق جنگل‌های جنوب شرقی مکزیک کشف شد، اکنون کم‌کم تاریخ سیاسی خود را آشکار می‌کند. باستان‌شناسان موفق شده‌اند نام احتمالی باستانی این شهر، فرمانروایی به نام «سوتس» (به معنای خفاش) و شواهدی از درگیری با یکی از شهرهای همسایه مایاها را شناسایی کنند. این یافته‌ها حاصل رمزگشایی از کتیبه‌های هیروگلیفی روی بناهای سنگی است که پس از بیش از هزار سال متروک ماندن، همچنان باقی مانده‌اند.
فرادید| این شهر باستانی در ایالت کامپچه مکزیک قرار دارد. در ماه مه ۲۰۲۶، یک گروه باستان‌شناسی متشکل از پژوهشگران مکزیکی و اسلوونیایی به سرپرستی ایوان اشپرایچ این محوطه را کشف کرد و نام «مینانبِه» را بر آن گذاشت؛ واژه‌ای در زبان مایای یوکاتکی به معنای «راهی وجود ندارد» که دشواری دسترسی به محوطه از میان جنگل را بازتاب می‌دهد.
به گزارش فرادید؛ اکنون اکتاویو اسپارسا اولگین، کتیبه‌شناس دانشگاه ملی مکزیک، کتیبه‌هایی را شناسایی کرده است که نشان می‌دهند ساکنان باستانی این شهر احتمالاً آن را «ساکیل» می‌نامیدند؛ واژه‌ای در زبان مایا که با مفهوم «سفیدی» ارتباط دارد.
شهری که دسترسی به آن برای باستان‌شناسان بسیار دشوار بود
این کشف در جریان بررسی‌های باستان‌شناختی طولانی‌مدت در دشت‌های مرکزی مایاها صورت گرفت. پژوهشگران ابتدا با استفاده از داده‌های لیدار هوابرد، ساختارهای باستانی پنهان در زیر پوشش انبوه جنگل را شناسایی کردند و سپس برای بررسی میدانی به محل رفتند.
اعضای گروه به همراه کارگران محلی حدود پنج کیلومتر از مسیرهای پوشیده از گیاهان انبوه را پاک‌سازی کردند و پس از آن، بخشی از مسیر را با خودروهای سفری و بخشی دیگر را پیاده پیمودند. برخلاف بسیاری از محوطه‌های باستانی منطقه، در مینَنبِه نشانه آشکاری از غارت در دوران معاصر مشاهده نشد.
این سکونتگاه حدود ۱۵ هکتار وسعت دارد و شامل میدان‌های عمومی، بناهای کاخی و مذهبی، تراس‌ها و سازه‌های مدیریت آب است. یکی از هرم‌های معبدی آن بیش از ۱۳ متر ارتفاع دارد و ویژگی‌های معماری آن با سبک ریو بِک مطابقت می‌کند.
باستان‌شناسان در بررسی اولیه، ۱۴ سنگ‌افراشته و محراب را ثبت کردند که روی تعدادی از آن‌ها نقش پیکره‌های انسانی و کتیبه‌های هیروگلیفی حک شده است. این آثار اکنون مهم‌ترین شواهد برای بازسازی تاریخ شهر در دوره کلاسیک متأخر، یعنی حدود سال‌های ۶۰۰ تا ۹۰۰ میلادی، به شمار می‌روند.
فرمانروایی به نام خفاش و نام فراموش‌شده شهر
به گفته مؤسسه ملی انسان‌شناسی و تاریخ مکزیک، اسپارسا اولگین نام «سوتس» را روی سنگ‌افراشته شماره ۷ و محراب شماره ۶ شناسایی کرده است. این واژه در زبان مایا به معنای «خفاش» است.
سنگ‌افراشته شماره ۷ در اصل بخشی از بنایی بزرگ‌تر بوده که مایاها بعدها آن را به سه قطعه تقسیم کردند. یکی از قطعات باقی‌مانده، فرمانروا را با سربندی پَرنشان، زیور سینه، پوششی آراسته و صندل نشان می‌دهد.
هیروگلیف‌های حک‌شده در سمت چپ این اثر، نام فرمانروا را در کنار عنوانی مرتبط با نام یک مکان ثبت کرده‌اند که نشانه‌های «ساک» و «آهاو» را در بر می‌گیرد. واژه آهاو به معنای «سرور» یا «فرمانروا» است. ترکیب این نشانه‌ها به کتیبه‌ای دیگر در شهر باستانی اوکومتون شباهت دارد؛ شهری که حدود ۴۰ کیلومتر در شمال غربی مینَنبِه واقع شده است.
همین شباهت باعث شد اسپارسا اولگین این فرضیه را مطرح کند که نام باستانی مینَنبِه «ساکیل» بوده است.
کتیبه‌ها همچنین نشان می‌دهند که سوتس عنوان پراعتبار «کالومته» را داشته است. در بخش بزرگی از دوره کلاسیک، فرمانروایان قدرتمندی که بر مناطق وسیعی نفوذ سیاسی داشتند از این عنوان استفاده می‌کردند؛ هرچند در اواخر این دوره، مراکز سیاسی کوچک‌تر نیز به‌تدریج آن را به کار گرفتند.
این عنوان نشان می‌دهد که فرمانروای مینَنبِه برای خود جایگاه سیاسی قابل‌توجهی قائل بوده است، با وجود آنکه شهر تحت فرمان او وسعت نسبتاً محدودی داشته است.
اسیر جنگی، نشانه‌ای از درگیری میان دو شهر مایاها
روشن‌ترین شواهد از تنش‌های سیاسی میان این شهرها در اوکومتون به دست آمده است؛ مرکز بزرگ‌تری از تمدن مایاها که گروه اشپرایچ در سال ۲۰۲۳ کشف کرد.
باستان‌شناسان روی بنای یادمانی شماره ۱ کتیبه‌ای شناسایی کردند. این سنگ حکاکی‌شده در اصل بخشی از تیرسنگ بالای یک درگاه بوده، اما بعدها آن را دوباره به کار گرفته و به پله‌ای در یک مجموعه معماری تبدیل کرده‌اند.
نقش برجسته روی سنگ، اسیری را نشان می‌دهد که به شکم افتاده، مچ‌های دستش بسته شده و سرش به یک سو چرخیده است. هیروگلیف‌های کنار این پیکره، زادگاه اسیر را «ساکیل» معرفی می‌کنند.
اسپارسا اولگین با مقایسه این کتیبه با نوشته‌های سنگ‌افراشته شماره ۷ در مینَنبِه، ارتباط احتمالی میان دو شهر و فرمانروایان آن‌ها را مشخص کرد. شواهد حاکی از آن است که مینَنبِه و اوکومتون در دوره کلاسیک متأخر با یکدیگر درگیری نظامی داشته‌اند. پژوهشگران نام باستانی اوکومتون را نیز «ماتس» شناسایی کرده‌اند.
بااین‌حال، کتیبه‌های باقی‌مانده هنوز روشن نمی‌کنند که این رویارویی دقیقاً در چه شرایطی رخ داده یا سرانجام آن چه بوده است.
در هر حال، رمزگشایی‌های تازه جایگاه مینَنبِه را در شناخت تاریخ این تمدن تغییر داده است. این محوطه که تا همین اواخر صرفاً مکانی باستان‌شناختی بود که به‌تازگی روی نقشه ثبت شده بود، اکنون با نام باستانی احتمالی، فرمانروایی مشخص و شواهدی از رقابت سیاسی و نظامی با یک شهر همسایه شناخته می‌شود.
