کفشهای هزارسالۀ 13 سانتیمتری برای زنانی با «پاهای بسته»
کفشهای لوتوس، کفشهای بسیار کوچکی هستند که با سنت بستن پا (Foot-binding) مرتبط هستند؛ یک رسم زیبایی که دستکم به مدت هزار سال در چین رایج بود.
فرادید| بیش از هزار سال پیش در چین، بسیاری از دختران جوان انگشتان پای خود را با نوارهای پارچهای محکم میبستند تا ظاهری ظریف و کوچک به پاهایشان بدهند. قدیمیترین نمونه حفظشده از این کفشهای کوچک که «کفشهای لوتوس» نامیده میشوند، به قرن سیزدهم بازمیگردد، اما رسم بستن پا که در چین «چانزو» نامیده میشد تا اواسط قرن بیستم ادامه داشت.
به گزارش فرادید، «بستن پا» نوعی تغییر بدن بود که بیشتر توسط چینیهای هان (Han) برای دختران جوان انجام میشد. بین سنین ۴ تا ۸ سال، مادر دختر پای او را با پارچه میبست. هدف این بود که با خم کردن چهار انگشت کوچک زیر کف پا و نزدیک کردن جلو و عقب پا به هم تا حد امکان با شکستن استخوان قوس پا، پاها را بسیار کوچک نشان دهند. این عمل که گفته میشود کار به شدت دردناکی بود، در زمانهای مختلف نشانهای از موقعیت اجتماعی بالا، نمادی از زیبایی زنانه و راهی برای محدود کردن تحرک فیزیکی زنان محسوب میشد.
یانگ یانگ، نویسنده چینی که مادرش چنین پایی داشته میگوید: «بانداژهایی که زنان برای بستن پا استفاده میکردند حدود ۳.۰۵ متر طول داشت، بنابراین شستن پا دشوار بود. آنها هر دو هفته فقط یک بار پاهایشان را میشستند، بنابراین پاها بسیار، بسیار بوی بد میداد.»
قدیمیترین نمونههای باستانشناسی شناختهشده از کفشهای لوتوس به دوران سلسله سونگ (۹۶۰ تا ۱۲۷۹) در چین بازمیگردد. به گفته کارشناسان مرکز تحقیقات نساجی (TRC) در لیدن هلند، شش جفت کفش در قبر هوآنگ شِنگ که بین سالهای ۱۲۲۷ تا ۱۲۴۳ زندگی میکرد، پیدا شد که طول متوسط آنها ۱۳ سانتیمتر بود. در چند قبر دیگر مربوط به قرن سیزدهم نیز شواهدی از بستن پا پیدا که نشان میداد این رسم میان طبقات بالای جامعه رایج بوده و پیششرط «ازدواج مناسب» زنان محسوب میشده است.
عکس مربوط به حدود یک قرن قبل که دختری از طبقه بالای اجتماع را با پاهای بسته شده و تغییر شکل یافته نشان میدهد
نمونههای زیادی از انواع کفشهای لوتوس باقی مانده، از جمله بوتهای روزانه، کفشهای عروسی و جورابهای خواب. کفشهای لوتوس معمولاً از پنبه، پشم یا ابریشم ساخته میشدند و روی آنها گلدوزیهای ظریفی از گلها و پرندگان بود. کوچکترین نمونه کفش لوتوس در نمایشگاه TRC لیدن تنها ۶ سانتیمتر طول دارد.
تا اواخر قرن نوزدهم، رسم بستن پا در چین به دلیل مبارزه برای حقوق زنان از محبوبیت افتاد، زیرا این عمل پاهای زنان را به شدت تغییر شکل میداد و دردناک بود. با این حال، این رسم در برخی مناطق تا سال ۱۹۴۹ ادامه داشت، به این معنی که هنوز میتوان چند زن مسن با پای بسته پیدا کرد. آخرین کارخانه تولید کفشهای لوتوس در سال ۱۹۹۹ تعطیل شد، اگرچه برخی مغازههای کوچک حتی پس از آن نیز به کارشان ادامه دادند.
مترجم: زهرا ذوالقدر
