رنج «آنوبانینی» از فراموشی!
یکی از آثار تاریخی کرمانشاه که برخی از تاریخدانان آن را یکی از قدیمیترین کتیبههای تاریخی خاورمیانه و ایران میدانند، اما از بخت بدش کمتر شناخته شده، کتیبه «آنوبانی نی» در شهرستان سرپلذهاب است، شهری که آن را یکی از هشت شهر باستانی جهان میدانند.
استان کرمانشاه به واسطه شرایط آب و هوایی چهار فصل، کوههای بلند، دشتهای حاصلخیر، رودخانهها و سرابهای پرآب، پوشش گیاهی غنی و از همه مهمتر قرار گرفتن در مسیر یک شاهراه باستانی که فلات مرکزی ایران را به بینالنهرین متصل میکند، از دورههای پیش از تاریخ تاکنون مورد توجه انسانها و حکومتها و امپرطوریهای مختلف بوده است.
توجه انسانها و حکومتهایی از ادوار مختلف به این استان سبب شده تا تاریخی پربار را برای این خطه از خاک کشورمان به ثبت برساند، بگونهای که تاکنون قریب پنج هزار اثر تاریخی در این استان شناسایی شده و آن را به یکی از سه استان اول کشور از نظر تعدد آثار تاریخی تبدیل کرده است.
علیرغم تعدد بالای آثار تاریخی در کرمانشاه، طی دهههای گذشته تنها تعداد معدودی از این آثار این فرصت را پیدا کردهاند که در عرصه جهانی و ملی شناخته شده و گردشگران با آنها آشنا شوند که از جمله این آثار میتوان به کتیبه ثبت جهانی شده بیستون، تاق بستان، معبد آناهیتا، تکیه بیگلربیگی و تکیه معاون الملک اشاره کرد که مورد توجه قرار گرفته و اعتباراتی صرف آنها شده است.
شاید به جرات بتوان گفت قریب ۹۹ درصد از آثار تاریخی کرمانشاه هنوز یا ناشناخته مانده و یا کمتر شناخته شدهاند و هیچگاه هم فرصت و مجال مناسبی برای معرفی مناسب آنها در عرصه بینالمللی و ملی فراهم نشده است، در حالی که ارزش این آثار اگر بالاتر از بیستون و تاق بستان و ... نباشد، کمتر نیست و میشود گفت در حق این آثار تاریخی اجحافی تاریخی صورت گرفته، چرا که نه مسئولین و نه رسانهها و نه مردم توجه لازم را به آنها نداشتهاند.
اکنون که در هفته میراث فرهنگی قرار گرفتهایم، این مجال و فرصت فراهم شده تا زوایا و گوشههایی پنهان یا کمرنگ از تاریخ این دیار که تاکنون در و حد و اندازه خود شناخته نشدهاند را معرفی کنیم.
یکی از آثار تاریخی کرمانشاه که برخی از تاریخدانان آن را یکی از قدیمیترین کتیبههای تاریخی خاورمیانه و ایران میدانند، اما از بخت بدش کمتر شناخته شده، کتیبه «آنوبانی نی» در شهرستان سرپلذهاب است، شهری که آن را یکی از هشت شهر باستانی جهان میدانند.
گفته میشود اولین بار هنری روالینسون شرق شناس بریتانیایی در سال ۱۸۳۶ دو کتیبه که یکی از آنها کتیبه آنوبانینی بود را در حاشیه شمالی شهر سرپلذهاب در نزدیکی رودخانه الوند و در دامنه کوهی به تام پاتیر کشف کرد.
طبق نظر باستانشناسان این کتیبه حدود ۴۸۰۰ سال قدمت دارد و قدیمیترین کتیبه باستانی در ایران است. کسی که دستور حجاری این کتیبه را داده، آنوبانینی پادشاه قوم لولوبی بوده که با حجاری این اثر در ارتفاع ۱۶ متری از سطح زمین تلاش داشته قدرت خود را به رخ آیندگان بکشاند.
لولوبیان اقوامی بودند که پیش از مادها در هزاره سوم پیش از میلاد، در نواحی غربی ایران، شامل بخشی از اقلیم کردستان کنونی عراق، از آذربایجان غربی ایران امروز تا ایلام و کردستان و کرمانشاه حکومت میکردهاند، این اقوام کوه نشین بودند و با بابلیها داد و ستد داشتند. همچنین دو بار توسط پادشاهان اکدی نیز شکست خوردند.
آنوبانینی یکی از پادشاهان قدرتمند این قوم بود که برای اینکه نام و قدرتش به یادگار بماند، دستور داد تا نقش برجستهای را در دامنه کوه پاتیر حجاری کنند. این نقش برجسته شامل یک نقش نگاره و یک سنگ نوشته است. در نقش نگاره این اثر، آنوبانینی را نشان میدهد که یک اسیر را زیر پای خود قرار داده و در یک دستش یک اسلحه و در دست دیگرش کمانی گرفته است. در آنسو الهه ایشتار را نشان میدهد که حلقه قدرت را به او هدیه میدهد. در پشت سر ایشتار دو اسیر به چشم میخورد که به صورت عریان در مقابل آنوبانینی زانو زدهاند و منتظر مجازات هستند. در ردیف پایین نقش برجسته نیز شش اسیر دیگر به شکل عریان دیده میشود. در این اثر تاریخی مجموعا ۹ اسیر دیده میشود.
در بخش کتیبه این اثر نیز، لولوبی ضمن اینکه این اثر و خودش را معرفی میکند، دعا میکند کسانی که بخواهند این نقش برجسته را در آینده تخریب کنند و یا صدمهای به آن وارد کنند به نفرین خدایان ایشتار، شمش، آنتوم، آنوم، سین و ... گرفتار شوند و نسل آنها قطع شود.
شاید آنوبانینی خودش هم تصورش را نمیکرد که شیوهای که برای به نمایش گذاشتن قدرتش برای آیندگان انتخاب کرده، بعدها توسط پادشاهان دیگری از جمله داریوش الگوبرداری میشود و اثری همچون کتیبه بیستون را خلق کند که در جهان شهره شود، اما خودش در گمنامی به سر برد.
و اما اینکه چرا آنوبانینی به عنوان کتیبهای که حدود ۴۸۰۰ سال قدمت دارد و الگویی برای کتیبههای بسیاری بعد از خود بوده، تا به این حد در گمنامی به سر میبرد سوالی است که شاید جواب آن را باید در سرنوشت بد این اثر تاریخی جستجو کرد.
شاید اگر زلزله ۷.۳ ریشتری سرپلذهاب رخ نمیداد، آنوبانینی را همچنان هیچکس نمیشناخت. این زلزله هر چند خسارات مالی و جانی زیادی در بخشهایی از غرب کرمانشاه برجای گذاشت، اما برای آنوبانینی سبب خیر شد تا از حصار حیاط مدرسهای که سالها گرفتار در آن بود، رها شود.
آنوبانینی در طول چندین دهه، در داخل حیاط یک مدرسه دخترانه در سرپلذهاب محبوس بود و همین مسئله یکی از عوامل مهمی شده بود تا کسی آن را نشناسد، چرا که فرصت دیده شدن را از دست داده بود، اما وقتی زلزله سرپلذهاب رخ داد و مدرسهای که آنوبانی نی در حیاط آن گرفتار شده بود، تخریب شد، راه برای خروج این اثر تاریخی از دل مدرسه باز شد و سالها رایزنی میراث فرهنگی استان با آموزش و پرورش سرانجام به نتیجه رسید تا محوطهای که آنوبانینی در آن قرار داشت در اختیار میراث فرهنگی قرار گیرد.
آن طور که رئیس اداره میراث فرهنگی شهرستان سرپلذهاب میگوید، آنوبانی نی این ظرفیت را دارد که همانند بیستون و تاق بستان به یکی از آثار تاریخی مهم استان تبدیل شود، اما به کمی توجه و اعتبار نیاز دارد.
مظفر غلامی ادامه داد: آنوبانینی سالها در داخل حیاط یک مدرسه محصور بود و آنگونه که باید نتوانستیم آن را معرفی کنیم و فرصت دیده شدن را به آن بدهیم، اما اکنون که این اثر آزاد شده، انتظار میرود مسئولین استانی به آن توجه بیشتری داشته باشند.
وی با بیان اینکه آنوبانینی در طول حیاط قریب به پنج هزار ساله خود آسیبهای زیادی دیده، عنوان کرد: متاسفانه فرسایش و جنگ هشت ساله رژیم بعث علیه کشورمان آسیبهایی را به این اثر وارد کرده، لذا ضروری است که برای کمک به آن مسئولین استانی پای کار بیایند.
رئیس میراث فرهنگی سرپلذهاب تاکید کرد: آنوبانی نی برای اینکه در سطح دنیا و کشور معرفی شود، نیازمند تبلیغات و برگزاری همایش برای معرف این اثر و... است.
منبع: ایسنا
