«فراعنۀ سیاه» مصر باستان چه کسانی بودند؟

فرادید| تمدن کوشیِ نوبیایی، که دودمان فراعنۀ سیاه از آن سرچشمه گرفت، مانند مصریان دستاوردهای چشمگیری در معماری، هنر و فرهنگ داشت. با این حال، این تمدن رازآلود در سایه شهرت بیشتر مصر قرار گرفته و آن‌گونه که شایسته است مورد توجه قرار نگرفته است.

به گزارش فرادید؛ قدرت‌گیری این دودمان با پادشاه «پیه» آغاز شد. او در سال ۷۲۷ پیش از میلاد به مصر لشکر کشید و موفق شد شهر ممفیس، پایتخت مصر، را تصرف کند. پیه خود را فرعون اعلام کرد و پایه‌های حکومت کوشیان را در مصر بنا گذاشت. با این حال، این جانشین او «شِبیتکو» بود که پس از شکست دادن پادشاه «باکنرانف» از دودمان بیست‌وچهارم در نبرد «سایس»، سلطه کامل کوشیان بر مصر را تثبیت کرد.

پادشاهان بعدی این دودمان، از جمله شاباکا، شِبیتکو، تهارقا و تانوت‌آمون، به تقویت قدرت خود ادامه دادند و حاکمیتشان را بر مصر استوارتر کردند.

فرعون‌های کوشی در دوران حکومت خود سیاست‌های گوناگونی را اجرا کردند. آن‌ها تلاش کردند آیین‌های مذهبی سنتی مصر را احیا کنند و باعث رونق دوباره معابد و باورهای کهن شدند. این فرمانروایان برای مشروعیت‌بخشی به حکومتشان، خود را با سنت‌های مصری همسو نشان می‌دادند و خویش را مدافع «ماعت» (نظم و عدالت) معرفی می‌کردند.

فرعون‌های سیاه بناهای باشکوهی ساختند و معابد قدیمی را بازسازی کردند و میراثی غنی از معماری بر جای گذاشتند. به گفته کارولین آرمسترانگ، «تهارقا بزرگ‌ترین سازنده در میان فرمانروایان کوشی بود». او پروژه‌های ساختمانی بزرگی را آغاز کرد، از جمله گسترش معبد آمون در کارناک در شهر تبس، که نشان‌دهنده تعهد او به احیای مراکز مذهبی مصر بود.

اهرام کوشی (نوبیایی)

پادشاهان کوشی همچنین علاقه‌مند بودند سنت ساخت اهرام را در قلمرو جدید خود دوباره زنده کنند. این اقدام باعث شد ساخت آرامگاه‌های عظیم پس از حدود هزار سال دوباره در مصر رواج پیدا کند؛ چراکه مصریان پیش‌تر از ساخت اهرام فاصله گرفته بودند.

دودمان بیست‌وپنجم اهرام خاص خود را بنا کرد و از این طریق پیوند فرهنگی و سیاسی خود با مصر باستان را نشان داد. ساخت اهرام نوبیایی از سال ۷۵۱ پیش از میلاد در منطقه «ال‌کورو» آغاز شد و ابتدا به‌عنوان آرامگاه نهایی پیه، نخستین فرمانروای این دودمان، مورد استفاده قرار گرفت. بعدها اهرام بیشتری در منطقه «نوری» ساخته شد.

اهرام نوبیایی بر اساس نوعی از اهرام خانوادگیِ اشرافی مصر در دوره پادشاهی نو (۱۵۵۰ تا ۱۰۶۹ پیش از میلاد) طراحی شده بودند. این سازه‌ها سبک معماری و نمادهای مصر باستان را در خود داشتند و نشان‌دهنده تداوم و احترام به سنت‌های فرعونی بودند.

نکته جالب این است که تعداد بیشتری از اهرام نوبیایی نسبت به اهرام مصری تا امروز سالم باقی مانده‌اند. این موضوع نشان‌دهنده دوام بالای این سازه‌هاست که توانسته‌اند در برابر گذر زمان مقاومت کنند.

احیای ساخت اهرام در دوره دودمان بیست‌وپنجم نه‌تنها سنت‌های تدفین مصر باستان را زنده کرد، بلکه نشان‌دهنده تبادل فرهنگی و پیوندهای تاریخی میان نوبیا و مصر نیز بود. اهرام نوبیایی همچنان به‌عنوان گواهی ماندگار از هنر، مهندسی پیشرفته و تعامل فرهنگی این دو تمدن شگفت‌انگیز باقی مانده‌اند.