شیء 3 هزارسالۀ چینی که احتمالا از «شهابسنگ» ساخته شده است
یک کشف باستانشناسی شگفتانگیز در جنوبغربی چین، بار دیگر کنجکاوی جهانی درباره فناوریهای باستانی و حتی احتمال وجود «موادی با منشأ خارج از زمین» را برانگیخته است. در مرکز این بحث، یک شیء فلزی اسرارآمیز قرار دارد که در محوطه معروف باستانی «سانشینگدویی» کشف شده؛ مکانی که پیشتر نیز درک تاریخدانان از تمدنهای اولیه چین را دگرگون کرده بود.
فرادید| این یافته جدید، باورهای دیرینه درباره فلزکاری در دوران سلسله شانگ را به چالش میکشد و نشان میدهد که جوامع باستانی شاید با موادی بسیار پیشرفتهتر یا عجیبتر از آنچه تصور میشد کار میکردهاند.
به گزارش فرادید؛ این شیء که با کد K7QW-TIE-1 شناخته میشود، از گودال شماره ۷ (یکی از چندین گودال آیینی در سانشینگدویی) بهدست آمده است. طول آن حدود ۲۰ سانتیمتر است و ظاهری شبیه یک تبر یا ابزار کشیده دارد. اگرچه شکل آن جالب توجه بود، اما ترکیب شیمیاییاش بیش از هر چیز پژوهشگران را شگفتزده کرد.
آزمایشهای اولیه نشان داد که این شیء بیش از ۹۰ درصد آهن و حدود ۷.۴۱ درصد نیکل دارد؛ ترکیبی بسیار نادر برای آثاری متعلق به عصر برنز (۳۰۰۰ تا ۱۲۰۰ پیش از میلاد). در آن زمان، فناوری ذوب آهن هنوز در چین توسعه نیافته بود، بنابراین وجود چنین شیئی بسیار غیرعادی به نظر میرسد.
اشیاء فلزی دفن شده در یکی از گودالهای باستانی سانشینگدویی
نتایج این پژوهش که در نشریه Archaeological Research in Asia منتشر شده، نشان میدهد که این شیء نمیتوانسته با روشهای شناختهشده آن دوره ساخته شده باشد.
سرنخ نیکل: نشانهای از فضا؟
آنچه این کشف را متمایز میکند، میزان و توزیع نیکل در ساختار آن است. بررسیهای پیشرفته با میکروسکوپ الکترونی نشان داد که میزان نیکل که در برخی نقاط به حدود ۲۰ درصد میرسد بهطور یکنواخت در سراسر ماده پخش شده است.
دستیابی به چنین یکنواختی شیمیایی با فناوریهای ابتدایی تقریباً غیرممکن است. حتی تمدنهای بسیار متأخر نیز در ایجاد چنین آلیاژهای یکنواختی با دشواری مواجه بودهاند.
دانشمندان اشاره میکنند که در فرایند ذوب، آهن و نیکل با سرعتهای متفاوتی پخش میشوند، بنابراین رسیدن به این سطح از یکنواختی بدون فناوری مدرن بسیار دشوار است. به همین دلیل، پژوهشگران به توضیحی دیگر فکر کردند—توضیحی که به فضای بیرون از سیاره زمین اشاره دارد.
شهابسنگها معمولاً حاوی آهن غنی از نیکل هستند. همین موضوع باعث شده که متخصصان احتمال دهند این شیء از مواد شهابسنگی ساخته شده باشد که هزاران سال پیش به زمین سقوط کردهاند.
شواهد بیشتری نیز این فرضیه را تقویت میکند. بررسیهای میکروسکوپی نشان داده که ساختار درونی این شیء شامل دانههای هممحور است؛ ساختارهایی بلوری که معمولاً فقط زمانی شکل میگیرند که فلز در مدت بسیار طولانی و بهآرامی سرد شود.
چنین شرایطی روی زمین وجود ندارد، اما در خلأ فضا یعنی جایی که شهابسنگهای فلزی طی میلیونها سال شکل گرفته و سرد میشوند، کاملاً رایج است.
این شواهد بهطور جدی نشان میدهد که مادۀ این شیء ذوب نشده، بلکه مستقیماً از یک قطعه شهابسنگ شکل داده شده است. به بیان دیگر، صنعتگران باستانی احتمالاً با فلزی کار کردهاند که واقعاً از آسمان سقوط کرده بود.
ابزار، شیء آیینی یا هر دو؟
با اینکه ترکیب این شیء تا حد زیادی مشخص شده، اما کاربرد آن هنوز محل بحث است. برخلاف بسیاری از آثار باستانی چین که ترکیبی از برنز و آهن هستند، این شیء کاملاً از یک فلز ساخته شده و هیچ تزئینی ندارد. با این حال، سختی بالای آن نشان میدهد که میتوانسته بهعنوان ابزار برش یا کندهکاری استفاده شود—مثلاً برای ساخت ماسکها و مجسمههای برنزی پیچیدهای که سانشینگدویی به آنها مشهور است.
از سوی دیگر، محل کشف آن در یک گودال آیینی نشان میدهد که ممکن است معنایی نمادین یا مذهبی نیز داشته باشد. در بسیاری از فرهنگهای باستانی، مواد آسمانی مقدس تلقی میشدند و با نیروهای الهی یا کیهانی ارتباط داشتند.
پژوهشگران معتقدند که این شیء احتمالاً هم کاربرد عملی داشته و هم اهمیت معنوی، بهویژه با توجه به نادر بودن آهن شهابسنگی در آن دوره.
یافتهای نادر در مقیاس جهانی
اگرچه آثار ساختهشده از آهن شهابسنگی در نقاط دیگری از جهان—مانند گنجینه باستانی ویلنا در اسپانیا—نیز کشف شدهاند، اما چنین یافتههایی بسیار کمیاب هستند. در چین، تاکنون تنها حدود ۱۳ نمونه از این نوع اشیا شناسایی شده که بیشتر آنها در مناطق شمالی قرار دارند.
شیء سانشینگدویی از این نظر برجسته است که بزرگترین نمونه از این نوع در چین و کهنترین مورد در جنوبغرب کشور به شمار میرود. این موضوع آن را به منبعی مهم برای درک تفاوتهای منطقهای در فلزکاری باستانی تبدیل میکند.
جالب اینکه، در حالی که آثار شمال چین معمولاً ترکیبی از آهن شهابسنگی و برنز هستند، این شیء کاملاً از آهن ساخته شده و نشاندهنده رویکردی متفاوت در فناوری یا فرهنگ منطقه است.
با ادامه تحقیقات، یک نکته قطعی است: این شیء شگفتانگیز یادآور آن است که جهان باستان هنوز رازهایی در دل خود دارد که میتوانند باورهای امروزی ما را به چالش بکشند و شاید حتی پلی میان گذشته انسان و کیهان ایجاد کنند.
