کشف کتاب تاریخ 1300 ساله که «ظهور اسلام» را ثبت کرده است

فرادید| به گفته کارشناسان، این تاریخ‌نامه که حدود سال‌های ۷۱۲–۷۱۳ میلادی نوشته شده، از قدیمی‌ترین روایت‌های مسیحی باقی‌مانده درباره گسترش اسلام به شمار می‌رود.

به گزارش فرادید؛ این اثر رویدادهای مهم قرن هفتم، از جمله ظهور اسلام و جنگ‌های مسلمانان با بیزانس را ثبت کرده و دیدگاه‌های نادری از یک دوره سرنوشت‌ساز در تاریخ خاورمیانه ارائه می‌دهد.

آدریان پیرتیا از مؤسسه پژوهش‌های قرون وسطی، ساختار این متن را هنگام بررسی نسخه‌های دیجیتالی مجموعه سینا در صومعه سنت کاترین شناسایی کرد. یافته‌های اولیه او به‌تازگی در مجله Medieval Worlds منتشر شده است.

این اثر تنها در قالب یک نسخه ناقص مربوط به قرن سیزدهم باقی مانده که برخی صفحات آن به هم چسبیده‌اند. دیجیتالی‌سازی با کیفیت بالا توسط «کتابخانه الکترونیکی نسخه‌های کهن» و دسترسی آزاد از طریق «کتابخانه دیجیتال نسخه‌های سینا» برای نخستین بار امکان مطالعه دقیق آن را فراهم کرده است.

پیرتیا می‌گوید: «از زمان شناسایی و تحلیل اولیه این متن، هرچه بیشتر روشن شده که با یک تاریخ‌نامه جهانی مسیحی ناشناخته روبه‌رو هستیم».

این اثر که اکنون «تاریخ‌نامه مارونی سال ۷۱۳» نام گرفته، توسط نویسنده‌ای ناشناس نوشته شده و تاریخ بشر را از حضرت آدم تا مباحث الهیاتی و سیاسی زمان خود روایت می‌کند.

صفحات این تاریخ‌نامه توسط جامعه‌ای مسیحی و سریانی‌زبان نوشته شده که زمانی خود را وابسته به قسطنطنیه می‌دانستند، اما به‌تدریج بر سر مسائل عقیدتی از آن فاصله گرفتند. با این حال، این متن نگاهی کم‌نظیر به دگرگونی‌های شرق در دوره اسلامی ارائه می‌دهد.

ارزشمندترین بخش‌های آن مربوط به قرن هفتم است و رویدادهایی مانند جنگ بیزانس–ساسانی (۶۰۲–۶۲۸)، ظهور اسلام، فتوحات اولیه مسلمانان و درگیری‌های بعدی مسلمانان و بیزانسی‌ها را پوشش می‌دهد.

این روایت در سال‌های ۶۹۲–۶۹۳ پایان می‌یابد و نشان می‌دهد که نویسنده از رویدادهای نه‌تنها سوریه و خاور نزدیک، بلکه بالکان، سیسیل و روم نیز آگاه بوده است.

اهمیت علمی این کشف

پیرتیا معتقد است این تاریخ‌نامه احتمالاً با یک منبع سریانیِ قرن هشتم که اکنون از بین رفته و بعدها مورخان از آن استفاده کرده‌اند، ارتباط نزدیکی دارد و می‌تواند حلقه‌ای مهم برای بازسازی تاریخ‌نگاری سریانیِ اوایل قرون وسطی باشد.

این کشف، دیدگاهی مسیحی را که مدت‌ها در مورد خاور نزدیکِ سده نخست اسلامی مفقود بود، دوباره زنده می‌کند. پیرتیا اکنون در حال آماده‌سازی نسخه انتقادی و ترجمه کامل این اثر است تا آن را در دسترس پژوهشگران سراسر جهان قرار دهد.