کدام تالابهای کشور سرریز شدند؟
تالابهای بینالمللی بوجاق، درگهسنگی، قوپیباباعلی، قرهگل، کانیبرازان، زریبار و ... پس از سالها خشکسالی و چالش، با برنامهریزی دقیق، بارشهای اخیر و مدیریت منابع آبی، دوباره به روزهای پرآبی دهه هفتاد بازگشتهاند.
کشور در حال تجربه موجی از احیای تالابهای خود است بارشهای بهاری و ذوب شدن برف در برخی مناطق کمک بزرگی به احیای تالابهای کوچک اما موثر در احیای اکولوژیک زیستگاهها کرده است.
تالابهای بینالمللی بوجاق، درگهسنگی، قوپیباباعلی، قرهگل، کانیبرازان، زریبار و ... پس از سالها خشکسالی و چالش، با برنامهریزی دقیق، بارشهای اخیر و مدیریت منابع آبی، دوباره به روزهای پرآبی دهه هفتاد بازگشتهاند.
بازگشت بوجاق به روزهای پرآبی دهه هفتاد
پروژه احیای تالاب بینالمللی بوجاق در گیلان به نتیجه رسید و این تالاب پس از تکمیل عملیات ساخت دیواره خاکی و نصب دریچه تنظیمی، دوباره به شرایط پرآبی دهه هفتاد بازگشته است. بر اساس اعلام اداره محیط زیست گیلان، اکنون حدود ۳۰۰ هکتار از پهنه تالاب آبگیری شده و تنوعی از زیستگاههای آبی با عمقهای مختلف شکل گرفته است؛ بهطوریکه سرریز شدن دریچه تنظیمی نشاندهنده احیای ظرفیت آبی تالاب است. این بهبود چشمگیر شرایط، زیستگاهی امن برای بیش از ۱۰ هزار پرنده آبزی و کنارآبزی فراهم کرده و گونههایی چون پلیکان خاکستری، قوهای گنگ و فریادکش، اردکهای متنوع و باکلان کوچک اکنون دوباره در پارک ملی بوجاق مشاهده میشوند.
حال خوب دُرگهسنگی و سولدوز
آبگیری تالاب درگهسنگی نقده با جریانیافتن آب از رودخانه گدار و دو کانال محمدیار و گُلی آغاز شده و به گفته اداره حفاظت محیط زیست منطقه، این تالاب تا پایان فروردین بهطور کامل احیا خواهد شد. با ادامه بارشها و ورود روانآبها، پیشبینی میشود حجم آب ذخیرهشده تالاب به هفت تا هشت میلیون مترمکعب برسد.
احیای درگهسنگی برای زادآوری پرندگان آبزی، بهویژه اردک سرسفید در معرض انقراض، اهمیت حیاتی دارد. همزمان، تالابهای طالقان و حسنلو نیز به مرحله سرریز رسیدهاند و آب مازاد آنها به درگهسنگی و سولدوز هدایت میشود؛ مجموعهای از زیستگاههای کلیدی که تا زمان احیای دریاچه ارومیه نقش مهمی در اسکان پرندگان مهاجر در جنوب این پهنه ایفا میکنند. دستههای ۲۲ قطعهای از پلیکانهای مهاجر نیز در تالاب سولدوز شهرستان نقده فرود آمدهاند.
تالاب قوپیباباعلی در نیمه راه احیا
با آغاز تخصیص حقآبه و هدایت آب رودخانه مهاباد به کانال ۱۰ کیلومتری گردهگروی، روند آبگیری تالاب بینالمللی قوپیباباعلی سرعت گرفته و اکنون حدود نیمی از پهنه آبی آن احیا شده است. تاکنون بیش از یک میلیون و ۵۰۰ هزار مترمکعب آب وارد تالاب شده و انتقال آب تا پایان سال ادامه خواهد داشت؛ رقمی که مجموع ورودی را به بیش از سه میلیون مترمکعب خواهد رساند.
این تالاب ۵۰۰ هکتاری که در تابستان امسال خشک شده بود، اکنون دوباره میزبان گونههای متنوعی از پرندگان آبزی و کنارآبزی است؛ از خودتکا و چنگر تا فلامینگو، آنقوت و اردکهای سرسبز و سرحنایی. قرار گرفتن قوپیباباعلی در مسیر کریدور مهاجرت، همراه با ثبت آن در کنوانسیون رامسر و اجرای برنامه مدیریت جامع، جایگاه آن را بهعنوان یکی از زیستگاههای کلیدی مهاباد تقویت کرده و پیشبینی میشود در بهار آینده به یکی از نقاط مهم لانهسازی و زادآوری پرندگان تبدیل شود.
بازگشت حیات به تالاب قرهگل بوکان با افزایش دبی سیمینهرود
با افزایش جریان آب در رودخانه سیمینهرود، روند آبگیری تالاب قرهگل بوکان آغاز شده است. این تالاب که سالانه حدود چهار میلیون مترمکعب حقآبه نیاز دارد، از طریق یک کانال ۱۴ کیلومتری در نزدیکی روستای حسینمامه از سیمینهرود تغذیه میشود. در صورت تداوم جریان آب، عملیات آبگیری تا پایان فروردینماه ادامه خواهد یافت و عمق آب در بخشهای مختلف تالاب به دو متر خواهد رسید.
تاکنون حدود ۲۰ درصد از مساحت ۳۰۰ هکتاری این تالاب احیا شده و پرندگان آبزی و کنارآبزی از جمله حواصیلها به آن بازگشتهاند. این آبگیری اهمیت ویژهای در فصل بهار دارد، زیرا علاوه بر فراهم کردن توقفگاهی برای پرندگان مهاجر، بستری برای لانهسازی و جوجهآوری گونههای مختلف فراهم میکند. تالاب قرهگل، که از تالابهای اقماری دریاچه ارومیه محسوب میشود، از سیمینهرود تغذیه شده و با پرآب شدن مجدد، حیات دوبارهای را تجربه میکند.
استقبال از ۴۰ هزار پرنده مهاجر در تالاب کانیبرازان
تالاب بینالمللی کانیبرازان مهاباد، با احیای بیش از ۹۰ درصد از پهنه آبی خود، هماکنون میزبان حدود ۴۰ هزار پرنده آبزی و کنارآبزی است. این تالاب که در تابستان خشک شده بود، با لایروبی زهکشها، انتقال آب از رودخانه مهاباد و جمعآوری روانابها، دوباره به وضعیت مطلوب بازگشته و در آستانه سرریز شدن قرار دارد.
ورود این تعداد پرنده، شامل گونههای بومی و مهاجر مانند اردکسانان، مرغابیها، خوتکا، چنگر، آنقوت، آبچلیک و همچنین گونههای نادر و در معرض خطر از جمله اردک سرسفید، اردک سربلوطی و اردک حنایی، نشاندهنده وضعیت مطلوب منابع غذایی و امنیت این زیستگاه در آستانه فصل بهار است.
تالاب کانیبرازان با وسعت بیش از ۹۰۰ هکتار، یکی از مهمترین تالابهای اقماری جنوب دریاچه ارومیه و بهشت پرندگان شمالغرب کشور محسوب میشود. تاکنون ۷۵ گونه پرنده آبزی و کنارآبزی در این تالاب شناسایی شده و با احتساب گونههای خشکیزی، شمار کل گونههای پرندگان منطقه به بیش از ۱۸۰ گونه میرسد. این تالاب به عنوان بیستوچهارمین تالاب کشور در کنوانسیون رامسر ثبت شده و اولین سایت رسمی پرندهنگری کشور نیز به شمار میرود.
سرریز شدن تالاب بینالمللی زریبار مریوان
تالاب بینالمللی زریبار مریوان، پس از بارشهای اخیر و افزایش حجم آب به بیش از ۶۴ میلیون متر مکعب، سرریز شد. این تالاب که از چشمههای کف و بارشهای سطحی رودخانههای حوزه آبریز آن تغذیه میشود، آب اضافی خود را از قسمت جنوبی و از طریق رودخانه مریوان به بیرون هدایت میکند.
وجود منابع غذایی کافی و امنیت مطلوب در این تالاب، باعث شده تا هماکنون شاهد حضور انواع گونههای پرندگان بومی و مهاجر باشیم که خود را برای فصل بهار و زادآوری آماده میکنند. این پرندگان شامل اردکسانان، مرغابیها، خوتکا، چنگر، آنقوت، آبچلیک و سایر پرندگان آبزی و کنارآبزی هستند که هرساله دهها هزار بال از آنها مهمان این تالاب میشوند.
تالاب زریبار با وسعت بیش از ۳۲۹۶ هکتار، یکی از مهمترین و ارزشمندترین زیستگاههای پرندگان در غرب و سراسر کشور محسوب میشود و در فهرست تالابهای ثبت شده در کنوانسیون بینالمللی رامسر قرار دارد.
احیای تالاب گمیشان؛ نویدبخش رونق اکوتوریسم
تالاب بینالمللی گمیشان در غرب استان گلستان، پس از سالها خشکسالی و کاهش تراز آب، در آستانه تحولی بزرگ قرار دارد. پروژه احداث ایستگاه پمپاژ آب از کانال آبرسانی میگو به این تالاب ۱۸ هزار هکتاری، با ۸۰ درصد پیشرفت فیزیکی، نویدبخش بازگشت حیات به این زیستبوم شکننده است.
خشک شدن تدریجی این تالاب، علاوه بر تهدید زیستگاه پرندگان مهاجر، زنگ خطری جدی برای تبدیل شدن به کانون ریزگردهای نمکی بود که میتوانست زندگی در شمال کشور را مختل کند. با این حال، تکمیل ایستگاه پمپاژ، نه تنها رطوبت بستر تالاب را حفظ کرده و از تبدیل شدن ۶۰ هزار هکتار از اراضی به کانون ریزگرد جلوگیری میکند، بلکه زنجیرهای از مزایا از جمله رونق گردشگری در منطقه را به دنبال خواهد داشت.
پیشبینی میشود با بهرهبرداری از این پروژه در نیمه اول سال جاری، امکان آبگیری بیش از ۱۷ هزار هکتار از اراضی تالابی فراهم شود. با تکمیل این طرح، طی سه سال آینده حدود ۶۰ درصد از ظرفیت تالاب آبگیری خواهد شد که این امر به حفظ رطوبت بستر و جلوگیری از بروز طوفانهای نمکی کمک شایانی میکند.
منبع: همشهری
