سلیمان حییم؛ آقای لغت ایران

سلیمان حییم؛ آقای لغت ایران

تا همین اواخر ۱۲ کتاب از مجموعه فرهنگ‌های حییم و کتاب فرهنگ ضرب‌المثل‌های او از فروش بالایی برخوردار بودند، اما فضای مجازی و امکانات آن تقریبا آخرین نفس‌های این فرهنگ‌ها را گرفته است.
کد خبر: ۷۷۰۲۵
بازدید : ۱۱۱۳
۲۷ بهمن ۱۳۹۸ - ۱۱:۵۶
سلیمان حییم؛ آقای لغت ایران
 
سلیمان حییم اگرچه ۵۰ سال پیش (۲۵ بهمن) و در سن ۸۲ سالگی درگذشت، تا همین اواخر و قبل از این که اینترنت و اپلیکیشن‌های جوارواجور بازار و بنایی پیدا کنند، آثارش در زمره کتاب‌های پرفروش قرار داشت.
 
پیش از این که دست ناشران حوزه فرهنگ‌نگاری به نوعی بسته شود و به قول اهالی کتاب، نانشان را آجر کنند، گفته می‌شد که کتاب‌های او بعد از" قرآن مجید" در رده دوم کتاب‌های پرفروش قرار می‌گرفتند.

روزآمدی ۱۳ کتاب فرهنگ دوزبانه حییم
همت انتشارات فرهنگ معاصر، که این کتاب‌ها و امتیاز آن را از موسسه بروخیم خریداری کرده بود، و نگاه تخصصی این ناشر برجسته به روزآمدسازی فرهنگ‌های دوزبانه، سبب شد تا او ضمن حفظ این نام تجاری، آن را با ابزار روز نشر و نیز محتوایی بروزشده به بازار کتاب عرضه کند.
 
تا همین اواخر ۱۲ کتاب از مجموعه فرهنگ‌های حییم و کتاب فرهنگ ضرب‌المثل‌های او از فروش بالایی برخوردار بودند، اما فضای مجازی و امکانات آن تقریبا آخرین نفس‌های این فرهنگ‌ها را گرفته است.

عنصر و نقطه اتکای اصلی این فرهنگ‌ها همانا سلیمان حییم بود، مردی که عشقی شگفت‌انگیز به زبان‌آموزی داشت و علاوه بر آن از استعداد ویژه‌ای در یادگیری زبان‌های گوناگون بهره‌مند بود. به همین دلیل به او لقب «آقای لغت ایران» داده بودند. همین ویژگی‌ها، به همراه وسواسی که در انتخاب معادل‌های دقیق و درست برای کلمات داشت، فرهنگ‌های نگاشته‌شده از سوی او را کاربردی و بسیار پرطرفدار کرده بود.

چه فرهنگ یک جلدی کوچک، چه فرهنگ یک جلدی بزرگ، دوجلدی بزرگ و نیز یک جلدی قطع رحلی، خواستاران خاص خود را داشت. ضمن آن که تقریبا در تمامی کتابخانه‌های ریز و درشت عمومی کشور و حتی بسیاری از کتابخانه‌های مهم اروپایی و آمریکایی، می‌شد اثری از این فرهنگ را دید و تورق کرد.

چرا فرهنگ حییم این همه اقبال یافت؟
فرهنگ حییم در دوره‌ای کتاب همراه دائمی برخی از مهم‌ترین مترجمان کشور بود، و در دفترخانه‌های ترجمه‌های رسمی نیز کتاب کاربرد فراوانی داشت. در واقع اثری بود که هم به کار متخصصان می‌آمد و هم عموم از آن بهره می‌بردند.
 
رمز چنین توفیقی را باید در دو چیز جست؛ نخست دانش و عشقی که حییم مولف به فرهنگ‌نگاری و معادل‌یابی برای کلمات غربی داشت، و دوم پرکاربرد بودن این فرهنگ‌ها و نشستن بسیاری از معادل‌های فارسی بر سر جای درست خود.
 
به همین دلیل بود که به‌رغم تولید فرهنگ دو جلدی و پنج جلدی انگلیسی آریانپور از سوی انتشارات امیرکبیر، کتاب‌های حییم همچنان جلودار این عرصه بودند و خواستاران فراوانی داشتند و فرهنگ آریانپور هیچ‌گاه نتوانست در برابر نفوذ و کیفیت فرهنگ‌های حییم سربرافرازد.

عمق بخشیدن به کار
از ویژگی‌های مهم سلیمان حییم عمق بخشیدن به کارهایش بود، برای نمونه او جلد نخست فرهنگ را در سال ۱۳۰۸ و تحت تاثیرمراوداتش با گروه آمریکایی میلسپو و مدرسه آمریکایی‌ها منتشر کرد. پس از آن، بلافاصله و در سال ۱۳۱۱ جلد دوم آن را انتشار داد.
 
سپس به سراغ فرهنگ‌های بزرگ‌تر و بروزکردن فرهنگ قبلی پرداخت و در سال ۱۳۲۰ تا ۱۳۲۲ و ویرایش تازه و روزآمدشده این فرهنگ را منتشر کرد، چرا که دریافت حجم لغات و عبارات بسیار زیاد‌تر از تصور اولیه اوست. فرهنگ رحلی بزرگ او، در سال‌های پایانی دهه هفتاد از سوی کریم امامی بروز و منتشر شد.
 
حییم با زبان فرانسه هم آشنا بود و فرهنگ فرانسه به فارسی و فارسی به فرانسه را نیز تالیف و منتشر کرد. شناخت عمیقش از زبان مبداء و مقصد، سبب شد تا عمده فرهنگ‌های او خصلت دوسویه‌ای داشته باشند.

حییم ساز می‌نواخت و نمایشنامه هم می‌نوشت. از جمله کتاب‌های او که عمق اطلاعاتش در زمینه زبان را نشان می‌دهد، کتاب «ضرب‌المثل‌های فارسی-انگلیسی» است، که نخستین بار در سال۱۳۳۴ و از سوی انتشارات یهودا بروخیم در تهران به چاپ رسید.
 
این اثر، صرفا یک فرهنگ فارسی به انگلیسی محسوب نمی‌شود، بلکه ثمره تلاش۳۰ ساله حییم است در جهت شناساندن فرهنگ و ادبیات ایرانیان به فارسی‌آموزان انگلیسی‌زبان. همچنین راهی است برای کمک به مترجمان کشور برای انتقال این مفاهیم به زبان‌های دیگر.

دانش و احاطه به زبان مبداء و مقصد در حییم به اندازه‌ای بود که ادیبی و محققی برجسته، چون مجتبی مینوی، او را شایسته‌ترین فرد برای نوشتن فرهنگ فارسی می‌دانست.

یکی دیگر از آثار مهم حییم، فرهنگ عبری به فارسی است که در سال‌های پایانی عمرش به تدوین آن همت گماشت، اما نتوانست آن را به پایان برساند. پس از مرگ حییم چهار گروه در دوره‌های گوناگون به ادامه این کار پرداختند. در نهایت یونس حمامی‌زاده لاله‌زار، در نشست رونمایی از این اثر (شب سلیمان حییم در مجموعه شب‌های بخارا- هفتم دی ۱۳۹۳) گفت که به عنوان سرویراستار باید بگویم، ما همان خط فکری و چارچوبی را ادامه دادیم که سنگ‌بنای آن را سلیمان حییم، با دست‌نوشته‌هایش از این اثر به جای نهاده بود.

در همان نشست که متن گزارش آن در سایت بخارا موجود است، محمدرضا باطنی، فرهنگ‌نگار نامی، که کتاب فرهنگ پویای او جایزه کتاب سال را برای او و ناشر آثارش به ارمغان آورد، گفت که هیچ دانشجوی مقطع لیسانسی نمی‌تواند مدعی شود که سر و کارش به فرهنگ حییم نیفتاده است.

بازار رو به افول فرهنگ‌های دوزبانه
اکنون که این سطور نوشته می‌شود، بازار فرهنگ‌های دوزبانه عملا کساد و بی‌رونق شده است. اگر نگاهی به سایت انتشارات فرهنگ معاصر بیندازید، از مجموع ۱۳ کتابی که با نام سلیمان حییم روی سایت قرار داده شده، ۷ کتاب موجود نیست و تمام شده است. در این موقعیت بعید به نظر می‌رسد که ناشر به چاپ مجدد آن‌ها همت گمارد، چرا که بازاری ندارد و قطعا در آینده نزدیک بازار آن کسادتر خواهد شد.

تحریم ایران ، ناشری کهنه‌کار، چون فرهنگ معاصر را هم از نفس انداخته است. در حالی که نشر فعالیتی است توأمان فرهنگی و اقتصادی، و اگر برای ناشری بازگشت سرمایه از آثار منتشره فراهم نشود، ادامه حیاتش غیر ممکن خواهد بود.

در تمامی این سال‌ها کتاب‌های دوزبانه حییم و فروش آن قوت قلبی بود برای ناشر، و البته امکان مالی مناسبی که بتوان از قِبل آن فرهنگ‌های تخصصی دیگر را انتشار داد. اما اکنون و به دلیل تحول شگفتی که در دنیای نشر صورت گرفته است، انتشار فیزیکی این کتاب‌ها نه تنها سودی ندارد که زیان‌آور و بر باد دادن سرمایه دیده می‌شود.

حییم، اما همچنان در ذهن و ضمیر بسیاری از دوستداران زبان حک شده و سهم او در انتقال دانش از زبانی به زبانی دیگر بی‌تردید انکار نشدنی است.
 
منبع: ایندیپندنت
ارسال نظرات
نام:
ایمیل:
* نظر:
نگاه
تازه‌‌ترین عناوین