توله گرگ ۱۴ هزار سالهای که آخرین وعدۀ غذایش «کرگدن پشمالو» بود
پژوهشگران بهتازگی نخستین توالی کامل ژنوم یک حیوان دوره یخبندان را از محتویات معده یک تولهگرگ استخراج کردهاند.
فرادید| تجسم کنید ۱۵ هزار سال بعد کسی ما را از خاک بیرون بکشد و بفهمد روزی که مردیم، چه چیزی برای ناهار خوردهایم. چیزی شبیه همین در گوشه شمال شرقی سیبری اتفاق افتاده؛ آن هم به لطف نمونههای بافتی که از عمق یخزدگیهای توندرا بیرون کشیده شدند.
به گزارش فرادید، مطالعهای که بهتازگی در مجله Genome Biology and Evolution منتشر شده، نمونههای بافتی از یک کرگدن پشمالو را تحلیل کرده که از معده یک گرگ باستانی به دست آمدهاند. این پژوهش نتایج شگفتانگیزی داشته: دیانایِ کرگدن پشمالو نسبت به نمونههای هزاران سال قدیمیتر، بهطور شگفتآوری پایدار بود و جالبتر اینکه این نمونهها از معده یک تولهگرگ استخراج شده بودند.
گروهی از شکارچیان ماموت، بقایای حفظشدهی یک تولهگرگ را در سیبری یافتند که قدمتشان به بیش از ۱۴۰۰۰ سال پیش بازمیگردد
رازهای ناگفتهای در زمینهای یخزده شمال شرقی سیبری دفن شدهاند که نور تازهای بر زندگی دوران باستان میافکنند. سال ۲۰۱۱، گروهی از شکارچیان عاج ماموت، بقایای مومیاییشدهی یک تولهگرگ را در توندرا یافتند که بیش از ۱۴ هزار سال آنجا باقی مانده بود. کالبدشکافی نشان داد معدهی تولهگرگ پر از تکههای گوشت خاکستری با موهای چسبیده است. به گفته کامیلو چاکون-دوکه، ژنتیکدان تکاملی که پیشتر در مرکز ژنتیک دیرینشناسی استکهلم کار میکرد، نمونهها تازه به نظر میرسیدند: «بافتها بهقدری سالم بودند که انگار گرگ همین دیروز آن را بلعیده بود.»
شکارچیان ماموت، تولهگرگ و خواهر یا برادرش را خارج از روستای تومات در سیبری پیدا کردند. پژوهشگران نام «تولههای تومات» را برای آنها انتخاب کردند. یک لانه فروریخته یا رانش زمین، آنها را پس از مرگشان در یخ دفن و به شکل شگفتآوری حفظ کرد. این حفظشدگی شامل معده آنها هم میشد که حاوی پر پرندگان، بخشهایی از سرگینغلتان و مواد گیاهی بود. با این حال، سالمترین ماده، تکههای گوشت کرگدنِ پشمالوی پوشیده از مو بود.
در حالی که کالبدشکافی اولیه برخی سرنخها را ارائه کرد، ده سال دیگر طول کشید تا پژوهشگران بررسی دقیقتری انجام دهند. این تلاشها منجر به بینشهای شگفتانگیزی شد که بهتازگی توسط پژوهشگران مرکز ژنتیک دیرینشناسی استکهلم منتشر شد. یافتهها نشان میدهند جمعیت کرگدنهای پشمالوی سیبری تا هزاران سال پیش از انقراضشان هنوز پایدار بود و همچنین پیشنهاد میکند که تغییرات اقلیمی، نه شکار انسان، عامل اصلی انقراض این گونه بوده است.
تصویر بازسازی شده از کرگدن پشمالو
کرگدنهای پشمالو در شمال اوراسیا از جمله سیبری کنونی، در دوره پلیستوسین میزیستند. اندازه آنها با کرگدنهای امروزی قابلقیاس بود، اما شاخهایشان بزرگتر بود. برای نمونه، یکی از شاخهای باستانی یافتشده در توندرا سیبری، طولی برابر ۱۶۵ سانتیمتر داشت که بزرگترین شاخ کشفشده از هر حیوان شناختهشده است.
اگرچه کرگدنهای پشمالو روزگاری در سراسر اوراسیا پراکنده بودند، سیبری در دوره یخبندان آخرین پایگاه واقعی آنها پیش از انقراض بود. با توجه به اینکه سوابق فسیلی آنها نزدیک به ۱۴ هزار سال پیش پایان یافت، این شاخ شاید متعلق به یکی از آخرین نسلهای کرگدنهای پشمالو در تاریخ جهان بوده است. پژوهشگران از یافتن نمونهای از گوشت حفظشدهی کرگدن در معده تولهگرگ هیجانزدهاند، زیرا معتقد بودند این نمونهها میتوانند دادههای ژنتیکی کافی برای درک دلایل انقراض گونه ارائه دهند.
با این حال، تحلیل نمونهها دشوار بود، زیرا دیانایِ موجود در تکههای گوشت به خوبی حفظ نشده بود. پژوهشگران در استکهلم ابتدا توالیهای ژنتیکی را با ژنوم کرگدن سوماترایی، نزدیکترین خویشاوند زنده کرگدن پشمالو مقایسه کردند. سپس دیانای گرگ خاکستری را تحلیل کردند که تأیید کرد اثرات ژنتیکی در نمونه متعلق به کرگدن پشمالو است و نه گرگی که آن را خورده بود. پس از آن، ژنتیک کرگدنهای باستانی را با نمونههای قدیمیتر که بین ۴۹ هزار تا ۱۸ هزار سال پیش در سیبری یافت شده بودند، مقایسه کردند.
شگفتانگیز است که ژنوم کرگدنها با هزاران سال فاصله از هم، پایدار بود و حتی در قرنهای منتهی به انقراض، شواهد کمی از همخونی نشان میداد. گونهها همواره پیش از انقراض دچار کاهش جمعیت میشوند و این اتفاق تنوع ژنتیکی را محدود میکند، اما کرگدنهای پشمالو از این محدودیت رنج نمیبردند. یافتهها همچنین نشان میدهند انقراض آنها با تغییرات اقلیمی مرتبط بوده، زیرا ناپدید شدنشان با دورهای از گرمایش در پایان آخرین عصر یخبندان همزمان بود. آدویت جوکار، دیرینشناس مهرهداران در موزه تاریخ طبیعی فلوریدا، معتقد است این کرگدنها «به بخشهایی از زیستگاه خود که شرایط مناسبی نداشت، رانده شدند و در نتیجه نسبت به تغییرات اقلیمی یا شکار انسانی آسیبپذیرتر شدند.»
مترجم: زهرا ذوالقدر
